Самарқанд келини

Ҳаким БОЗОР

САМАРҚАНД КЕЛИНИ
(Достонлар)

Ҳаким Бозор ижодининг асосий мазмунини халқнинг меҳр-муҳаббати, садоқатию миллий ҳис-туйғуси эгаллайди. Унинг достонлари болалар учун ёзилган булса-да, катта ёшдаги ӯқувчиларнинг эътиборини ҳам торта олади. Муҳими — шоирнинг эҳтирослари мӯл. Фирклаш ҳамда талқин қилиш қобилияти ӯткир. Ӯзида мавжуд бӯлган дил туғёнини иложи борича китобхонга содда ва камтарона қилиб етказиб бериши шоирнинг муваффақиятидир.

Муаллиф маблағи ҳисобига нашр этилди.

Ҳаким Бозор
1997.

Эпиграф:
Болалик кунларимда,
Уйқусиз тунларимда,
Кӯп эртак эшитгандим,
Суйлаб берради бувим…
эсимда гуша дамлар
Ӯзи учар гиламлар…
Ҳамид Олимжон

СӮЗ БОШИ

Ёшлигидан адабиётга нисбатан ихлоси баланд бӯлган Ҳаким Бозор дастлаб Ҳамид Олимжон, Ғафур Ғулом, Ойбек, Мирзо Турсунзода асарларини севиб ӯқиди. Қичинчалик Бобораҳим Машраб, Аҳмад Яссавий, Абдураҳмон Жомий, Лутфий ва Алишер Навоий ижоди билан танишиб, ӯзи ҳам турли мавзуларда достонлар ёза бошлади. Унинг ижод маҳсули Ӯзбекистон ҳамда Тожикистон матбуотида босилиб турди ва ӯзига хос баҳо олди. “Бойчечак”, “Тарона”, “Қирқ оёқ ва қирқ пайпоқ”, “Бунафша ҳам Зарафшон”, “Ёр ӯйнади” китоблари чоп этилди.
Шоирнинг қӯлингиздаги китобга киритилган достонлари балаларга хос ёзилган бӯлса-да, улардаги воқелик катталарни ҳам қизиқтира олади. “САМАРҚАНД КЕЛИНИ”да аъло хулқ, чуқур илм, ҳунарнинг кутлуғ фазилатлари, соф муҳаббат тараннум этилган.
Қизиғи шундаки, Шоҳ йигит тоғ овида чӯпон қиз билан фавқулодда учрашиб қолади. Кӯзи тушган он йигит ҳушидан кетади. Чӯпон отаси кӯтариб, бошини тиззасига олса, қизи сув сепади. Ӯзига келиб беихтиёр қизга тикилади. Сӯзсиз, ишқ чақмоқ уради. Қайтиб, тахтига етгач, ӯз шоҳлигига ишониб, бош вазиридан тӯй-тӯққизларини, кийимларини қирқ туяга орттириб, келинни олиб келишни буюради. Самарқанд тӯйга қаттиқ тайёргарлик кӯради. Бироқ мусулмончилик қоидасига асосан қизнинг розилигини сӯрашганда, қиз йигитнинг нима ҳунари борлигини сӯрайди: “Ҳунари Шоҳлик”, дейдилар. Қиз шоҳликдан ҳунарни устун қӯйиб:
Ҳунари йӯқ кишининг,
Мазаси йӯқ ишининг.
Шоҳ бӯлса ҳам тегмасман,
Ӯзимга тенг билмасман,

~деб кескин рад этади. Бу шоҳга етказилади. Шоҳ ноқулай аҳволга тушади. Шоҳликдан кечиб, азоб-уқубатлар билан ҳунар ӯрганади. Сӯнг бахтига эришади.
“БАХТИГУЛ ВА БАХТИЁР” эртак достонининг бош қаҳрамони Бахтигул ҳалолликнинг олий тимсолидир. Кӯп тӯҳмат, жабр-ситамлардан уни ҳалоллиги асраб қолади. У асло тушкунликка тушмайди. Софлик ва покизалик учун бор кучини ишга солиб жасорат, маҳорат билан курашади ва енгиб чиқади. Олтин қанчалик қора балчиққа тушса ҳам зангламаганидек. Бахтигул ҳалолу поклигадан муроду мақсадига эришади. Унга қасд қилганлар кӯр, гунг, шол бӯладилар. Худонинг амри билан уларни ӯз айбига иқрор қилиб, бирма-бир даволайди:
Кӯрлар кӯзи очилиб,
Ёруғ жаҳонни кӯрди.
Гунглар ҳам тилга кириб,
Шол Хам оёққа турди.
Хуллас, инсонпарварлик, ишқ-муҳаббат, адолат ва мардлик, илм-ҳунар эгаллаш Ҳаким Бозор ижодининг асосий мавзусидир. Биз шоирнинг достончиликдага фаолиятяга улкан ютуқлар ва шу билан оқ йӯл тилаймиз.

Малик МУРОДОВ,
филология фанлари доктори,
профессор.

БАХТИГУЛ ВА БАХТИЁР

МУҚАДДИМА

Юзу икки ёшида,
Отахон чол қошига
Келишиб бир тӯп бола—
Гӯё, олов шалола.
Эртак мағзидан тӯймай,
Чолни ҳолига қӯймай:
-Ҳой, отахон, отахон,
Ҳар пандингиз бир жаҳон.
Бизни дейсиз, “қоқиндиқ”,
Сизни жуда соғиндик.
Ӯтшишдан бӯзлаб беринг,
Бир эртак сӯзлаб беринг.
Чол қоматини ростлаб,
Эртакдек ӯзин мослаб.
Жарққа очилиб кӯзи,
Лабидан учиб сӯзи:
-Яқинроқ кенг, жонларим,
Жон ичра иймонларим…
Ҳар дил бӯлса соф, ҳалол,
Умри бӯлгай безавол!
Тӯғри ҳамиша ӯзар,
Қаллоб охири тӯзар,
Камтар топади камол,
Ман-манни туби завол.
Журъатга эш жасорат,
Жасоратга меҳр фақат.
Иғво, тӯҳмат сӯнгли вой,
Кӯпин кӯрдим вой, вой-вой…!!!
Жадал йиғилган дунё,
Оқибат жонга жафо.

Ҳалоллик маҳсули нақд,
Тенг келолмас тожу тахт.
Виждон бирла нону туз,
Олтиндан қиммат ҳақ сӯз.
* * *
Гапга солмасдан улоқ,
Обдан солсангиз қулоқ.
Барин илиб олурсиз.
ДОНО бӯлиб қолурсиз…
– 1 –

Жуда қадим замонда,
Биздан узоқ томонда,
Бир катта мамлакатда
Халқ экан ҳаракатда.
Подшоси экан золим,
Хор экан доно, олим.
Юрти экан кӯп хароб,
Барча тортаркан азоб.

* * *
Эм бӯлмаса омонда,
Йӯқлик жуда ёмонда…
Бир камбағал бор экан,
Жуда ҳам хор-зор экан.
Исми экан Алиқул,
Йӯқсилликка экан қул.
Бор экан икки ӯғли,
Юраги ӯтдор, чӯғли.
Каттасикан Бахтиёр,
Кичкинаси Шодиёр.
Яшашаркан ярим оч,
Оч ҳам ярим яланғоч.

* * *
Очиғини айтганда
Ӯша ёвғон пайтларда
Эл тортиб жабру жафо
Келганкан қаттол вабо.
Алиқулу хотини-
Қуриб дармону тини
Дардлари ҳаддан ортиб
Вабо азобин тортиб
Ӯғлин чорлаб қошига
Қӯнқайтириб бошига

Дебди: Оҳ, қулоқ солинг,
Пандимиз ёдлаб олинг.
Валиқул жон қӯшнимга,
Қӯшнижоним-дӯстимга.
Худо берди ойдай: қиз,
Гӯёки, Зӯҳро юлдуз.
Бахтиёрга бӯл деб гул,
Исмин қӯйдик БАХТИГУЛ.
Бахтиёрига боқиб,
Дили шамини ёқиб,
-Агар сен ӯлмай қолсанг,
Шамшоддек йигит бӯлсанг,
Бахтигулла бӯй бӯйлан
Орзуйим – унга уйлан.
ОНА айтиб насиҳат,
ОТА сӯзи панд-ҳикмат.
Начора, эру хотин,
Тонг ҳам отмай ӯша тун.
Оҳ тортишиб ӯтдилар,
Баббаробар кетдилар…

-2-
Замон эрди бевафо,
Етимлар тортди жафо.
Юрар эшикма-эшик,
Юрак-бағри минг тешик.
Минг бӯлак уст~бошлари,
Шашқатор кӯз ёшлари.
Йиллар oша йил ӯтди,
Ака-ука қон ютди.
Замона зулм ӯчоғи,
Зап қайралган пичоғи.
Шоҳдан қочган адолат,
Гумдон бӯлган саҳоват.

* * *
Бахгигулнинг Онаси-
Она- меҳригиёси.
Эрди кӯпдан хабардор-
Илм ҳамиша даркор.
Бахтигулда ӯзга ҳол,
Тоза, осуда аҳвол.
Табассуми юзида,
Ғайрат тӯла ӯзида.
Маъсума соф, осуда,
Ҳусни ойдан зиёда.
Ӯқишга меҳрин қӯйиб,
Илм ҳикматин туйиб,
Ӯқиб илми-тиббиёт,
Варзишин кӯп этди ёд.
Ӯқирди такрор-такрор,
Мағзин чақарди минг бор.
Яшнаб сарви камоли,
Ақл-идрокда олий.
* * *
О, Бахтигул оппоқ қиз,
Сулувликда ҳеч тенгсиз.

Ойдан равшанроқ юзи,
Офтобдек чақноқ кӯзи.
Келишган қомат бӯйи,
Яхшилик фикри-ӯйи.

-3-
Бахтиёру Бахтигул,
Мисли гул бирла булбул.
Бирга ӯқишар эрди,
Шеър ҳам тӯқишар эрди.
Кувнаб, ӯйнашиб, кулиб,
Дилда муҳаббат тӯлиб.
Аммо, танда хорликни,
Юпунликни, зорликни,
Жабрини тортар эрди,
Дард-алам ортар эрди.
Алам жонлардан ӯтиб,
Ака-ука қон ютиб,
Чидай олмай Шодиёр,
Дебди: Ака, гапим бoр:
-Бахтигул отасига,
Бихалфа онасига.
Бориб бӯйин эгайлик,
Отам сӯзин деяйлик.
Отаси рози бӯлса,
Онаси рози булса.
Тезда тӯйни қилайлик…
Валибобо қошида
Таъзим этиб бош ила.
Тахти дилдан этиб арз,
Астойдил сӯрашди роз.
О, бобохон – туриб мард,
Куймай зилу замбил шарт,
Мол сурамай бир дона,
Рози-бӯлди мардона.
Бахтигулга дебон сир,
-Қизим, қабул эт, гапир.
Назар солди қизига,
Зӯҳродек юлдузига.
Бахтигул ойдай маъсум,
Этди таъзим, табассум.
Қаққос кулгундай гулшан,
Офтоб, Ой сочгандай шан.
Бир косача сув билан,
Никоҳ этди жон дилдан.
Чалинди дилрабо куй,
Нурга тӯлда янги уй.
Бахтиёрликдан дарак,
Дӯстлар этди муборак!!!
* * *
Унутиб қора тунни,
Кӯрмоққа ёруғ кунни,
Оғиз теккaнда ошга,
Ғавғo тушдия, бошга?
Бахтиёр юриб-юриб,
Кӯплар билан ӯлтириб.
Эшитиб ҳаж таърифин,
Ишқ аро ололмас тин.
Гирдоб хаёлга ботмиш,
Ӯзин жуда йӯқотмиш.
Этмоқчи ҲAЖга сафар,
Қучмоқчи дилга зафар.
-Мен кетаман,—деб олмиш,
Савдойи бӯлиб қолмиш.
Бахтигул ҳеч чидолмай,
Тобу тоқати қолмай
Дили тутоқиб оқиб,
Бахтиёрга тик боқиб:
-Бекорга ҳорманг ёрим.
СИЗсиз йӯқдир мадорим.
Сиз ёшсиз, ҳали вақт бор.
Мени йиғлатманг зор-зор.

Бахтиёрга шу они,
Бахтигулдек жонони,
Пашшачамас кӯзига,
Қулоқ солмас сӯзига.
На илож, Бахтигули
Қафасдаги булбули.
Йиғларди зору гирён,
Тор бӯлиб ёруғ- жаҳон.
Ирғиб туриб Шодиёр,
Шод, хуррам, тантанавор.
Акасига тик боқиб:
Кӯз учириб, қош қоқиб:
-Янгамни мен асрайман,
Жону дилдек сақлайман!
Деб, ичди катта қасам,
Ака кӯнглин этиб жам.
Ӯша кеча-кундузи,
Ғойиб бӯлиб юддузи,
Ҳаво қовоғин осди,
Бахтигулни ғам босди.
– 4 –
-Эҳ, акамдан на хат бор,
На бирорта хабар бор.
Йиллар ӯтди бедарак,
У ӯлган бӯлса керак?!
Деб, Шодиёр дилида,
Ғaвғо тушди тилида.
Кӯнгли этиб вас-васа,
Қалби солди талваса.
-Янгам гӯё бир пари,
Йигитлар хуштор бари,
Йӯқ! Йӯлимга соламан,
Ӯни ӯзим оламан.
Деб, қӯлига гул ушлаб,
Қаттол дилини хушлаб.
Айни баҳор ойида,
Тушди янга пайига.
Бахтигул эсон-омон,
Ҳеч парвосиз, бегумон.
Сой бӯйидан озода,
Бир катта мис кӯзада,
Келарди сув қӯтариб,
Ғам ,тӯла дили ҳориб.
О, Шодиёр тӯсатдан,
Таппа тушгандай отдан
Ушлаб янга қӯлидан
Урмоқ бӯлди йӯлидан:
-Акам ӯлгандир, дейман.
Кимлар кӯмгандир, дейман.
Ма, ол ушла, хушбӯй гул,
Ӯзимга бергил кӯнгил!
Сен мени ёр демасанг,
Ёнган кӯзинг ӯяман,
Аямайман, сӯяман!!!
Бахтигул қилиб фарёд,
Жон борича солиб дод!!!
Кӯзига тупроқ сочди,
Kишлоқ томонга қочди…
Шодиёр ичи куйиб,
Кечаси билан юриб.
Топди ӯз жӯраларин-
Гувоҳу сабабларин.
-Арз этаман қозига,
Ӯйнатаман созига.
Сиз тӯғри-тӯғри, дейсиз,
Қанд билан асал ейсиз.
Деб гапни қилмиш пухта,
Ғирт тӯҳматчи-дилсӯхта.
* * *
Эрта туриб қозига,
Зӯр бериб ӯз нозига,

Шум, ифлос дили бирла,
Заҳролуд тили бирла,
Юзу жағларин боғлаб,
Арз қилди ҳӯнг-ҳӯнг йиғлаб,
-Кӯп йилдирки, акам йӯқ.
Бизларга йӯқдир ҳуқуқ.
Янгам жуда шаҳло кӯз,
Айёр, тулки, ширин сӯз.
Аммо унинг қилмиши,
Бузуқчиликдир иши.
Қирқ йигитла қирқ кеча,
Қирқ кеча неча-неча.
Фоҳиша – базм эттилар…!
Не-не қилиқ эттилар.
Деб, тӯҳматни қотирди,
Ваҳимага ботирди.
Тасдиқлашди жӯралар,
Ғирт тӯҳматчи ғӯралар!
Ким ҳам қилар адолат,
Ким ҳам қилар далолат.
Қози айлаб қасамёд,
Дарҳол чақириб жаллод,
Ҳукм этди: ТОШБӮРОН!
Жаллод бажарди шу он.
Юм-юм йиғлаб ол гуллар,
Фиғон этди булбуллар,
Ҳалол дилни тиғлади,
Еру осмон йиғлади.
Гӯё зӯр офтоб ботди.
Тоғ остига гул қотди.

* * *
Эрта тонг бир йӯловчи,
Ӯтарди Йӯлдош овчи.
Йӯл четида тӯда тош,
Кӯриб, қашиб қошу бош.
Ақлини йиғиб олса,
Келиб бир қулоқ- солса,
Тош остида инграган,
Нолишда жон қийналган,
Овоз чиқарди гоҳ-гоҳ,
Инқиллаган вою, оҳ.
Йӯлдошнинг келиб раҳми,
Ишга тушибди фаҳми.
Тошни бир-бир очибди,
Чӯчиб бир рав қочибди.
Cӯнгpa ӯзини босиб,
Алам ҳаддидан ошиб,
Ушлаб нимжон қӯлидан,
Ип ӯтказиб белидан,
Созлаб, маҳкамлаб, боғлаб,
Тортди жуда авайлаб.
Ҳиқилдоқда жон ҳиқ-ҳиқ.
На илож! Эй халойиқ.
Лек, қоп-қора тӯс сочи,
Ҳусни олам хирожи…
– Ӯлмасанг, қизим бӯлгин,
Ҳаёт завқига тӯлгин.
Деб, миндириб отига,
Олди ӯз қанготига.
Йӯлдошвойнинг хотини,
Боғлаб жароҳатини.
Онасидек қарашди,
Сочларини тарашди.
Бахтигул ӯзга келгач,
Ӯзин бу уйда кӯргач,
Бӯлди дилдан миннатдор,
Асл қиз-да – вафодор.
Битиб жароҳат кам-кам,
Жисми бӯлди мустаҳкам.
Бош қӯшди уй ишига,
Рӯзғорнинг ташвишига.
Ақл, идрок, ғайрат ёр,
Топди катта эътибор.

– 5 –
Йӯлдошвой эшигида,
Оғир-енгил ишида.
Бор эрди бир жияни,
Қувиб мингич бияни.
Қадди қӯпол, барзанги,
Ичар, чекар ҳам банги.
Кам эрди aқлу ҳуши,
Йӯқ эрди хулқи хуши.
Фаросати эрди кам,
Ҳеч нарсада емас ғaм.
Бир ширин сӯз демасди,
Ҳайвондан кам емасди.
Номи эрдию Бузрук,
Нияти эрди бузуқ
Бузрук дилида бир кун,
Бурқсираб қора тутун.
Бахтигулни чақириб,
Ғaвғo бошлаб бақириб:
– Сени оламан, – деди,
Йӯқса ӯламан, – деди.
Агар мени севмасанг,
Айтганимни қилмасанг,
Кӯзларингни ӯяман,
Аямайман сӯяман!!!
– Менинг ёрим – бахтим бор,
Дил иймоним, тахтим бор.
Дилим унга интизор,
Менга бермагил озор?!
* * *
Йӯлдошнинг ёши ӯтиб,
Фарзанд учун қон ютиб,
Эр-хотин айлаб нола,
Топганди ӯғил бола.
Бу жажжи ӯғилчани,
Гулдек нозик ғунчани,
Бахтигул жондек сӯйиб,
Укажоним, жоним деб.
Кӯтарарди эркалаб,
Гул ювиб, гулдек тараб.
Кун кетидан ӯтиб кун,
Оламни босиб тутун.
Бузрук пойлаб у ҳар чоқ,
Қайрарди зирҳли пичоқ,
Болани ӯлдирмоқчи,
Ӯз гапин дӯндирмоқчи,
Тӯҳмат, ғавғо солмоқчи,
Бахтигулни олмоқчи…
Бахтигул бирла бола,
Яшнаган бир жуфт лола,
Ухларди шоҳсупада,
Тун ярим, маст уйқуда.
Йӯлдош хотини билан,
Ойдек отини билан,
Ичкарида ётганди,
Маст уйқуга ботганди.
Ит ҳам ҳурмас эшикда,
Бола ухлар бешиқда.
Бузрук пичоқ ӯйнатиб,
Ғaзaб қонин қайнатиб,
Ӯйламай тузу ошин,
Кесди болани бошин…!
Ҳаммаёқ эрди жим-жит,
Энди аҳволни эшит:
Бола бешиқда бошсиз,
Олам гӯё қуёшсиз.
Оқшомдан хирадир кун,
Оламни босган тутун.
Кун чошгоҳдан ошганда,
Она меҳри тошганда:
– Болам уйғонмади, – деб,
Инграб, тӯлғонмади, – деб,
Эмизмоқ учун Она,

Чароғига парвона,
Бешикни очса аста,
Бошсиз ётар “Гулдаста”.
Кӯзига ишонмасдан,
Ӯзига ишонмасдан,
Болажон, деб бақирди,
Ранги қордек оқарди.
Йӯлдошу ҳамхоналар,
Бахтигул, ҳамсоялар,
Ҳам хешу ақраболар,
Бағри дили поралар,
Kaттa-кичик, аммаси,
Йиғлар ҳамма-ҳаммасӣ,
Она тармашди қизга:
– Душман экансан бизга.
Боламни сен ӯлдирган,
Эрим кӯнглин тӯлдирган.
Деб пок қизга урди дӯғ,
Кӯп муштлади ёниб чӯғ.
Ҳайрон Йӯлдош, ҳайрон қиз,
Ғавғодир кеча-кундуз.
Хаёллари минг пора,
Ӯйланг, дӯстлар, начора?!
Йӯлдош ноилож қолиб,
Бошини ерга солиб,
Бахтигулни чақирди,
Узр сӯраб қайғурди.
Унга бериб юз танга:
– Бор экан пешонангда.
Бор қизим, сенга оқ йӯл,
Тақдирда борин кӯргил,-
Деб уйидан жӯнатди,
Кӯз ёш билан кузатди.
Начора, кетди йиғлаб,
Куйган дилини доғлаб.
Додлаб кетди адашиб,
Тоғу чӯллардан ошиб,
Бош оққан ёққа кетди,
Катга шаҳарга етди.
Кӯрди ғам босган элни,
Эзилган, хаста дилни.
Подшоҳ жарчиси шунда,
Жар солор тинмай бунда:
– Ҳой, бир ӯғри газанда,
Ӯғирлаган юз танга,
Боши дарга осилур.
Қилич бирла кесилар.
Юз танга берган шаввоз,
Уни дарҳол қутқазар…
Қайта-қайта чақирар,
От чоптириб бақирар.
Ҳеч кимдаи чиқмас садо,
Бахтигулга раҳм пайдо.
– Ҳеч ким ӯлмасин-деди,
Мотом бӯлмасин, деди.
Юз танга бериб кушод,
Ӯғрини этда озод.
Кӯрсатди катта ҳиммат,
Кӯп диллар айтди раҳмат.

– 6 –
Бечора қиз иложсиз,
Бошпанасиз-нажотсиз.
Замондан кӯрмай шафқат,
Дилда армони қат-қат.
Парво қилмай пулига,
Кетар эрди йӯлига…
Бирдан кӯзин олайтиб,
Ифлос сӯзларни айтиб,
Югурди ӯша ӯғри,
Деди, тӯхта эй, пари.
Ӯлимдан олиб қолдинг,
Ишқинг куйига солдинг.
Энди сени оламан,
Ӯз кӯйимга соламан!!!
Бахтигул ақли шошиб,
Чӯлга қочди тиришиб,

Кӯринди узун карвон,
Эрди чӯл узра равон.
– Қочоқни ушланг, ушланг!
Бӯғиб овоз чакирди:
Ушланг! Дея бақирди.
Олмадайин отаман,
Пуллаб қайтиб кетаман,
– Қочоқ чӯрим сотаман,
Муродимга етаман…!
Хушбичим, сарвқомат қиз,
Қулгандай зӯҳро юлдуз.
Ойдан гӯзал жамоли,
Манглайда ҳинду холи.
Карвон дан чиқиб кимдир
Деди: Нарзини билдир.
– Шу чӯрим чун минг танга,
Берсаларинг бас, манга.
Ӯғри ӯлимдан қолиб,
Минг сӯлкавойни олиб.
Қайтди “чӯрисин” сотиб,
Гулёру алёр айтиб.
* * *
Бағри ӯртаб, бӯлиб қул,
Бахтигул чӯри нуқул.
Иложи йӯқ, начора,
Дим кетарди бечора.,. ?!
Ӯйлаб ӯйга толарди,
Дилда мотам ёнарди.
Карвон етди денгазга,
Хитоб айлади қизга:
– Хӯш, юкларни ортамиз,
Боғичларни топтамиз,
Барчасин боғладилар,
Жӯнашга чоғландилар.
Офтоб чиқарди балқиб,
Кема кетарди қалқиб.
Карвонбоши хӯп тошиб,
Қизнинг ишқидан шошиб,
Қилмоқ учун ширин тӯй,
Сӯйдирди бир катта қӯй.
Ичишиб оқ, қизил май,
Базм айлащди пайдар-пай.
Мастлик ҳаддидан ошиб,
Ҳар бири шердай тошиб,
– Бу қизни ман оламан,
Йӯқ, санмас, ман оламан…!
Маст-аласт кӯп талащди,
Бир-бирин пичоқлашди.
Пичоғу мушт зарбидан
Ӯттиз тӯққизи ӯлди.
Қолди бир Корвонбоши,
Гӯё корвон “қуёши”.
Гоҳ йиқилиб, гоҳ туриб,
Муштин кӯксига уриб.
Айиқдай бир ӯкирди,
Ваҳшиийларча бӯкирди
Бӯридек кӯз олайтиб,
Шарм-ҳаёсиз сӯз айтиб,
Чанг солди, соф юлдузга,
Покдомон бокир қизга.
Олам бӯлгандек тутун,
Олишишди узун тун.
Алам ҳаддидан ошиб,
Бахтигул алпдек тошиб,
Силтаб осмонга отди,
Бадмаст денгизга ботди.

-7-
Кема етди қирғоққа,
Яқинлашди қӯноққа
Карвонлар дунёсини-
Келтирган йӯқ-борини
Кӯздан кечирди дарҳол,
Бериб ӯзига савол:

Зар, зевар, гавҳару дур,
Барини эплаш зарур…
Сочин тагидан қийди,
Эркак либосин кийди.
Гӯё савдогар бачча,
Ақлин йиғиб олгунча.
Ақлу идрок бӯлиб ёр,
Дерди номим: Бахтиёр.
Кенг саройдан жой олди
Юкларни ташиб, ҳой-ҳой.
Кунлар аро кун ӯтиб,
Бахтиёр дардин ютиб.
Қилар ишини билди,
Қатьий қарорга келди:
Гузар катталарига,
Қариялар, барига,
Айлаб таъзиму ҳурмат,
Берди катта зиёфат.
Иззатин этиб бажо,
Гап уқтирди жо-бажо.
– Ижозат берсаларинг,
Ҳам кӯмак этсаларинг.
Қурай ҳаммом, ошхона,
Хушқомат меҳмонхона.
Сув билан обод чӯллар,
Сув билан тoғ-тош гуллар.
Қазийлик ариқ, ҳовуз,
Экайлик қовун, тарвуз.
Чӯлни этайлик гулбоғ,
Эл кӯнглин айлайлик чоғ
Ишга бӯлиб ӯзи бош,
Кексалар маслаҳатдош,
Чӯлга келтиришди сув,
Овоза кетди дув-дув.
Қурди ҳаммом, ошхона,
Серҳашам меҳмонхона,
Хушҳаво касалхона,
Чиройли сағирхона.
Зилолу азим кӯллар,
Мустаҳкам кӯприк, йӯллар.
Элга етмасин деб лат,
Қилган иши адолат.
Дард чекканга у табиб,
Бечораларга ҳабиб.
Етимларга парвона,
Ҳам ота-ю, ҳам она
Барчага айлаб ҳурмат,
Халққа қилди кӯп хизмат.
Овоза тарқаб кетди,
Етти иқлимга етди.
* * *
Кун кетидан ӯтиб кун,
Шоҳ бағри қаро тутун.
Унда йӯқ эрди фарзанд,
Йӯқ эрди жонга пайванд.
Шоҳ бӯлса ҳам начора,
Дили минг пора-пора.
Ғaм-алам ӯртаб ӯсал,
Шоҳ бӯбди қаттиқ касал.
Кӯзидан кетиб нури,
Йӯқолибди ҳузури,
Тили ғулдираб ногоҳ,
Ӯлимдан бӯбди огоҳ.
Чақириб вазирларин
Хешу ақрабо барин,
Ҳукмин олиб қӯлига:
– АЖАЛ ёқамдан тутса,
Агар оламдан ӯтсам,
Ҳеч бировинг шоҳ эмас,
Подшоҳликка арзимас.
Шул эрур насиҳатим.
Ҳукмим ҳам васиятим.
Барчангиз бӯлинг огоҳ:
Бахтиёр бӯлсин ПОДШОҲ.

Тез келтиринг қошимга,
Ӯғлим турсин бошимда,
Деб, ҲУКМ этди подшоҳ,
Вазирлар тортишди –оҳ…!
* * *
Вазирлар қилсада ор,
Ор қилишса ҳам ночор.
Чопишиб Бахтиёрни,
Халқ деб жон тиккан жонни,
Атрофин ӯраб олмиш,
Шоҳ гапини етказмиш:
-СИЗни шоҳ ӯғлим деди,
СИЗни ШОҲ: деб ҳукм қилди.
Менинг наслим шоҳ эмас,
Ҳеч кимим ПОДШОҲ эмас,
Бу ҳолни билолмасман,
Элга зулм қилолмасман…
Бу сӯздан эллар огоҳ,
Хабар топишиб ногоҳ.
Жон-дил билан суюниб,
Ҳам завқу шавққа тӯлиб:
– СИЗ эгалланг тахтини,
Сақланг эл юрт бахтини.
Бахтимизга бӯлинг соғ,
Бизни этинг вақти чоғ!!!
Англагач эл овозин,
Шоҳликка бӯлди рози.
* * *
Шоҳ дарди ҳаддан ортиб,
Ажал ханжарин тортиб.
Оламдан кӯз юмибди,
Бахтиёри кӯмибди.
Тахтли чиқиб Бахтиёр,
Бахтиёрга Аллоҳ ёр.
Билиб халқнинг аҳволин,
Етим – есирлар ҳолин,
Ӯз ҳукмини ӯқибди:
– Барча солиқлар бекор,
Илму маърифат даркор.
Яхшилик ёзсин қанот.
Яшасин бахтли ҳаёт!
Золимликлар деб бекор.
Ӯзин ташлабон ҲАҚҚА,
Ихтиёр бермиш халққа.
Бирлаштириб элларни,
Мазлум, заиф дилларни,
Золимларни тузлабди,
Олимларни сизлабди.
Ӯрнатди зӯр адолат,
Барқ урди бахт-саодат.
У барчага баробар,
Оқил, табиб ҳам раҳбар,
-9-
Йиллар оша йил ӯтиб,
Бадкирдорлар қон ютиб.
Бахтигул қайноғаси,
Бахтиёрнинг оғаси-
Шодиёр қилмишидан,
Ноҳақ қилган ишидан,
Кӯплар қуюниб қаргаб,
Ӯт пуркаб қаҳру ғазаб,
Қаттол йиғлаб шом-саҳар,
Бӯлганди кӯр, шол, гунг, кар!
Болани сӯйган Бузрук,
Дилсиёҳ, афти хунук.
Кӯп ӯтмайин ӯшандан,
Бӯлиб қолганди кӯр, шол…!

Дордан қутилган ӯғри,
Ич-ичдан ёниб бағри,
Қилмишидан еб путур,
Бу ҳам бӯлганмиш шол, кӯр!
Бу ширин ёруғ дунё.
Уларга зиндон гӯё…
Жигари, бағри кабоб,
Тортар эмиш хӯп азоб.
* * *
Яна кӯп йиллар ӯтиб,
Азоблардан қон ютиб.
Ҳаждан қайтса Бахтиёр,
Кӯр, кар, гунг, шол Шодиёр.
Бахтигул – жонони йӯқ,
Рӯзғори гули – жони йӯқ….!
Ҳайрон, боши ғувиллаб,
Ён қӯшнилардан сӯраб,
Хотинин ӯлган билиб,
Дилини тилка қилиб,
Кӯзлари гирён-гирён,
Ӯзин урарди ҳар ён.
Шодиёр ҳӯнг-ҳӯнг йиғлар,
Акасин бағрин тиғлар.
Дӯстлар берди маслаҳат:
-Оборинг, ШОҲ табибга,
Оқил, доно, ҳабибга.
Этармиш дори-малҳам,
Соғаймиш кӯр, кар, шол ҳам.
Деб этмишлар далолат,
Уканг, бӯлсин саломат…!
Шодиёрни кӯтариб,
Бир зӯр эшакка ортиб,
Қарамай ӯнгу сӯбга,
Жӯнаб кетди кӯп йӯлга.
Хуллас, ӯғрию қотил,
Ҳар бирига бир кафил,
Қӯшилди йӯл-йӯлакай,
Ажойиб савдо, ҳай-ҳай…!
-10-
Эртаси тонгда чорлаб,
Офтоб мисоли порлаб.
Гунгу кар, шол, кӯрларни,
Бадахлоқ бу сурларни,
Айбига этиб иқрор,
Тавба эттириб такрор,
Сӯнг, даволади бир-бир.
Изҳор этмай зинҳор сир.
Кӯрлар кӯзи очилиб,
Ёруғ жаҳонни кӯрди.
Гунглар ҳам тилга кириб,
Шоллар оёққа турди.
Эҳ-ҳа, нотавонларга,
Балқиб қуёш тонг отди.
Соғайиб сӯзлашишиб,
Тавба қиб, олқиш айтти.
Шоҳ чиқиб ӯз тахтига,
Етмоқ истаб бахтига,
Ҳоживойни шу маҳал,
Келтиришга амр этди.
Чопар бир зумда етди.
Жӯшиб оташ ҳаловат,
Тикилишди бир-бирга.
Ҳожи ҳайрон бу сирга…
Қайта барқ уриб офтоб,
Мушкулотлар ечилди,
Ҳақиқат балқиб шитоб,
Оби ҳаёт ичилди.
Тӯлқинланиб учишиб,
Чақмоқдайин қучишиб,
Тирқираб кӯзлардан ёш,
Болқиб чиққандай қуёш.
Кифтма-кифт қӯйдилар бош…

ХОТИМА
Ким-кимга қазиса чоҳ.
Ӯзи тушгуси ногоҳ,
Иғво, нас, тӯҳмату қаҳр,
Охири бӯлмиши заҳр.
Ҳар қандайин хиёнат,
Бир кун фош бӯлур албат
Бариси жонга жафо,
Яхшиси соф дил, вафо…!
ҲАҚ ӯнглаб кӯзгусини
Кӯрсатди ҲАҚ юзини,
Мана, чақнаб адолат,
Барқ урди бахт-саодат.
Эл бериб қӯлни-қӯлга,
От қӯйди шонли йӯлга.
Айтишиб гулёр-алёр,
БАХТИГУЛу БАХТИЁР,
Ҳақни ажратиб ҳаққа,
Тахтни топшириб халққа…!
Она юртга қайтмишлар,
Чин муродга етмишлар…
Сиз ҳам етинг муродга,
Ҳакимни олинг ёдга!

Дилбар ва Даврон
МУҚАДДИМА

Доно бобо қошига,
Роса бир юз ёшига
Келишиб бир тӯп бола,
Гӯё тошқин шалола.
Дейишибди жӯр бӯлиб.
Завқ бирла шавққа тӯлиб:
– Бобожоним-жон офтоб,
Ҳар пандинтиз бир китоб.
Ӯтмишдан бӯзлаб беринг,
Бир эртак сӯзлаб беринг,
Жонла қулоқ солайлик,
Дилга жойлаб олайлик.
Ёришгандай чӯнг дунё,
Дилдан тӯлғониб бобо,
Очиб мудроқ кӯзини,
Ӯтга қайраб сӯзини.
– Яқинроқ кенг, жонларим,
Шунқор палапонларим,
Сизсиз менга меросхӯр,
Қалбимга куйилган нур.
Қанотларим патида,
Қалбимнинг қат-қатида,
Эртакларим жуда кӯп,
Гала-гала ва тӯп-тӯп:
Кӯнгилларни юмшатинг,
Мен бошладим, эшитинг:
-1-
Жуда қадим замонда,
Офтобрӯя томонда.
Шаҳри азим бор экан,
Номи Самарқанд экан.
Соҳибкори – Шоҳазим,
Шоҳлар этаркан таъзим.
Тунлари бедор экан,
Лек тирноққа зор экан.
Кӯздан томиб қону ёш,
Юз мозорга уриб бош,
Дилин эзаркан қийноқ,
Тиларкан битта тирноқ,
Ӯзин сезгандан адо,
Чоллардан олди дуо.
Кӯп дуоси кӯл экан,
Кӯпда хислат мӯл экан.
Илтифот айлаб Аллоҳ,
Ижобат бӯбди дуо,
Хотини бӯбди “юкли”,
Эржонига сӯюкли.
Тӯлиб тӯққиз ою кун,
Кутишга ясаб якун,
Амалга ошиб истак,
Туғилибди бир гӯдак.
Ҳуснда Юсуф чирой,
Суқланиб боққандай ой.
Офтобдек равшан юзи,
Юлдуздек равшан кӯзи.
Ана энди кӯрингчи-
Шоҳ бериб кӯп суюнчи,
Азизларни этиб ёд,
Кӯпларни айлади шод.
Сӯнг, белин маҳкам боғлаб,
Эл доноларин чорлаб.
Надомат ипин узди,
Шоҳона кенгаш тузди.
Сурсин дея давр-даврон,
Ном қӯйишди ДАВРОНЖОН.
Меҳри бӯлсин дилида,
Кӯнгил қӯйсин элига.
Ӯссин coғy саломат,
Бӯлсин одил, баҳиммат.

Она ватанга гултож,
Ҳар иши топсин ривож.
Гӯё ёшариб жаҳон,
Шод-хандон ӯсар Даврон –
Ӯйнаб, қувнаб, ҳам кулиб,
Алплардек кучга тӯлиб.
Шоҳ эркалар эрта-кеч.
Меҳрига тӯймасдан ҳеч.
Тӯртга тӯлмасдан ёши,
Чақнаб aқл қуёши,
Чорламиш зӯр устозни,
Доноликда мумтозни.
Топширди илм олишга,
Одоб, ахлоқ ӯқишга.
– Шоҳим, амрингиз азим,
Деб, устоз этди таъзим.
Даврон келди мактабга,
Меҳр қӯйиб китобга.
Алиф,-дея ӯргатди
Лом-мим,-дея ӯргатди.
Муҳрланди лом, алиф,
Таслим бӯлгандай ҳариф,
Зеҳнига бериб шитоб,
Ӯқиди юзлаб китоб.
Дилга жойлаб кӯп маъно,
Бӯлди оқилу доно.
Устод деди: Бӯл ҳалол,
Яхшига етмас завол;
Жо этди устод пандин,
Егандек ҳаёт қандин.
Устод дилин айлаб шод,
Не ӯргатса олди ёд.
Чавандозлик, сузишни,
Тенгдошлардан ӯзишни.
Камонда мерганликни,
Фаросат, тийракликни,
Субҳи шом этиб варзиш,
Машқ билан пишди ҳар иш.
Шундай йил, ойлар ӯтиб,
Шоҳаншоҳ умри битиб.
Азроил кеб, деб омин,
Суғирди ота жонин.
Давронжон, уламолар,
Вазиру фузалолар,
Ҳам хешу ақраболар,
Шаҳаншолар, донолар,
Отани кузатдилар,
Қирқ кун мотам тутдилар.
Сӯнг, тӯплаб олий кенгаш,
Тахтга этишмай талаш,
Бош-қош бӯлгандек Худо,
Давронни айлаб дуо,
Оқил, Ширин сӯз билан,
Қуръон, нону туз билан.
– Кафил бӯл эл бахтига,
Отангни тож-тахтига
Эга бӯл Аллоҳдир ёр.
Берсин ишингга барор, –
Эл бошин тутқаздилар.
Мамлакат ташвишлари.
Катта-кичик ишларин,
Тартиб билан, жо-бажо,
Бирма-бир этиб адо:
– Деҳқон хӯп азиз, дебди,
Деҳқонга таъзим, – дебди.
Устоз пандин айлаб ёд,
Этди ота руҳин шод.
Элу юрт бӯб саломат,
Ӯрнатибди адолат.

БОЛАЛАР:
– Адолат нима ӯзи?

БОБО:
-Адолат – фаровонлик,
Барча ишда равонлик.
Халқ бошини силамоқ,
Кӯпга омад тиламоқ,

БОЛАЛАР:
– Сӯзланг, сӯзлаиг, жон бобо.

БОБО:
– Эртакка ӯчсиз, оббо…
Чол сӯзда давом этмиш:
Ҳу, CAPATOҒ тоғида,
Toғ бағри чорбоғида,
Турдивой деган чӯпон,
Ғaйpaтли экан чунон.
Виждони экан хӯп соф,
Кӯрган, билгани инсоф.
Жуда экан ҳимматли,
Ҳурматли қадр-қимматли.
Саҳар довул қоқаркан,
Овул молин боқаркан.
Қӯйлар боқиб узун кун,
Тоғдан тераркан ӯғин.
Тақдирнинг бир кунида,
Саратоннинг тунида,
Хотинин тутиб тӯлғоқ,
Тунни ӯтказди уйғоқ.
Тонгга яқин ёриб кӯз,
Оқшом бӯлгандек кундуз,
Худо берди ойдай қиз.
Ёноғи-ӯт, қош-қирмиз.

БОЛАЛАР:
– Не қӯйибди исмини?

БОБО:
Тинггланг эртак қисмини.
Шукр этиб Аллоҳга,
Берган вожиб таолога.
Жон-дил билан суймишлар,
Дилбар, деб ном қӯйишлар.
Лекин Она ҳоли танг,
Қон кӯп кетибди, аттанг.
Уч кунда узилибмиш,
Ӯйлари бузилибмиш.

БОЛАЛАР:
– “Тез ёрдам” келмабдими,
Тез ёрдам бермабдими…?

БОБО:
– У вақтда қани дӯхтир,
Ҳеч кимда илож йӯқдир.
Дилбар қолди чирқиллаб,
Турдивой бағрин тиғлаб.

Айрилиққа чидолмай,
Қақшаб бардош беролмай,
Бермоқ бӯбди дояга,
Етсин дея вояга.
Раҳми келиб Махфират,
Эниб, танида шафқат.
Гулдай ол қизалоқни,
Йӯргаклаб чақалоқни…,
Босиб қайноқ бағрига,
Турдивойнинг дардига,
Мумёдек даво бӯпти.
Тақдирга раво бӯпти.
Шундай ӯсибди Дилбар,
Жонлар бирла баробар.

Хушрӯй, ойдек иболи,
Қилиқлари маъноли.
Қалдирғочмиш қошлари.
Қарчиғай қарашлари.
Зеболикда хӯп зебо,
Қирқин қизлардан аъло.
Онажон қароғида,
Элу юрт ардоғида,
Отаси бирла бирга,
Қӯй боқар тоғда, қирда.
Тоғдан қайтгач ҳар куни.
Бекорчи ӯтмас туни:
Бибихалфа ёнида,
Илмлар қӯрғонида,
Бориб ӯқирмиш чунон,
Ҳафтияк бирла Қуръон.
Тиканлардан жун териб,
Қӯй ортида йигириб.
Toғ кӯркидан олиб ранг,
Бӯярди тортиб таранг.
Берарди лос ва пардоз,
Ранги ранг олармиш боз
Ҳунар сирига ошиқ,
Ёниб айтармиш қӯшиқ.
Тоғлик моҳир чеварлар,
Қӯл ҳунарин севарлар.
Устоз опа Адолат,
Зайнаббиби, Ҳидоят.
Ҳунар туби дея зар,
Ӯргатишди ғажара,
Жияк бир-бирдан сара.
Капа, ӯтовга қӯри,
Кӯйлакка чакан гули.
Барча иши ороста,
Ҳунарига дилбаста.
Оташ қалби жӯшармиш.
Ҳуснига ҳусн қӯшармиш
Унга қойил бӯлиб эл,
Шайдо эмиш кӯплаб дил.
Лек, таполмас сира йӯл,
Тутқазмоққа қизга гул.
Ҳар тонг тоққа борганда,
Toғ-тош айлармиш ханда.
Какликлар чиқар пешвоз,
Арчамайдон поёндоз.
Роз айтиб дил-дилидан,
Сӯзлашармиш тоғ билан.
-3-
Гапни сӯранг Даврондан,
Алп қоматли ӯғлондан.
Яхши-ёмонни кӯриб,
Шоҳлик давронин суриб,
Юрган ёзу қишида.
Ногаҳонда тушида,
Кӯриниб бир оқсоқол,
Ҳассали нуроний чол.
Нурлар сочиб қошидан.
Турган эмиш бошида,
Дермиш: Ӯғлим, сергак бӯл,
Шону шавкатларга тӯл.
Уйғон барвақт, тонг саҳар,
Тоққа айлагил сафар,
Тоққа чаққон чопарсан,
Тоғдан бахтинг топарсан,
Деб, кӯздан ғойиб бӯбди.
Бу гап ажойиб бӯбди.
Усесканиб уйғониб,
Хаёлга ёниб- қониб,
Дӯстин ӯтқазиб тахтига,
Етмоқ истаб бахтига,
Шашт ила бӯлиб тайёр,
Яккага деб Худо ёр.
Жӯнабмиш тоғ томонга.
Йӯл юрибди мӯл юриб,
Йӯлда кӯп сирлар кӯриб.
Кӯкка тиллашган тоғлар,
Гулдан ёққан чароғлар.
Баҳор сепини ёйиб,

Шабнамга бетин чайиб,
Давронни кутиб олмиш,
Гӯё жаннатга солмиш.
Куйчи булоқлар порлаб,
Куйи Давронни чорлаб,
Бахтидан куйлагандай,
Иқболдан сӯйлагандай,
Tоғ сӯқурдек боқармиш,
Давронга хӯп ёқармиш.
Қӯй, эчкини кӯрибди,
Унга қараб юрибди,
Чӯпонча деб: ассалом,
Дебди: Ба ту ҳам салом.
– Эй, ту шоҳбачча, ӯзбек?
Ё, писараки тожик?
(Эй, шаҳзода ӯзбекмисан,
ё тожик?)
– Ҳа, ӯзбекман, Отажон,
– Бар кӯҳи мо ту меҳмон?!
Шу пайт арча остида,
Тургандай жон қасдида,
Кӯринганмиш гулчирой,
Хуш қоматли, Дилбарой.
Давроншоҳ ақли шошиб,
Ишқи қӯпириб тошиб,
Бӯғзига жон тиқилмиш,
Беҳуш бӯлиб йиқилмиш.
Чӯпон шошиб кӯтарди,
Дилбар ҳовуч сув урди.
Чӯпон тиззасига бош қӯйган
Даврон тоғ-муз сувидан
Сесканиб, кӯзини очди.
Тоғу тошлар чалди қарс,
Арчамайдон этди рақс.
Беихтиёр бошига тик
Қараб турган қизга тикилди.
Иккаласи дилида ҳам ишқ чақмоқ
урди.
Чӯпон Отадан уялиб, ерга қараб
Туриб аскарларини йиғиб,
Тахтига қайтди.
Даврон дардини ютиб,
Ғам-ташвишни унутиб,
Тута олмай ӯзини,
Йӯқотди гап сӯзини.
Кӯз ӯнгида ӯша қиз-
Кӯксидан урган юлдуз.
На роҳат бор, на ҳузур.
Ӯйлаб-ӯйлаб охири,
Очилди бахтнинг сири.
Вазир дӯсти бӯлиб бош,
Этишди махфий кенгаш.
От-уловни торттирди,
Тӯй сепини орттирди.
Хӯп ӯланлар битдилар,
Совчиликка кетдилар.
Девонбегилар, чоллар,
Эл боши-оқсоқоллар,
Бӯлмоқ учун тӯйбоши,
Шоҳ бахтинидг йӯлдоши,
Саратоққа боришди,
Кӯнгилларни ёришди.
Шоҳ номин эшитгач шод,
Турдивой дили хушҳол,
Қишлоқ элин этиб жам,
Ҳис этиб ӯзин Ҳотам.
Тӯй, тантана этмоқчи,
Шоҳга Ота бӯлмоқчи…
Махфират обдон ӯйлаб,
Ақл, фаросатла бӯйлаб,
– Сепни кӯрайлик деди,
Қиздан сӯрайлик, деди
Отаси бӯлди рози,
Онаси қизга “қози”,
Ҳам дилим, ҳам Дилбарим,
Ёқут, барқут, гавҳарим.
Сени бахтинг бор экан,
Иқболинг ҳам ёр экан.
Подшоҳдан кепти совчи,
Бизга кӯнглингни айтчи?
Дилбарга тордир дунё,
Кӯзин ёшга намлади,

Ва гапира бошлади:
Эшитинг Онаизор:
– Шоҳнинг не ҳунари бор?
Ҳунари! Подшоҳ-да, бас!

– Йӯқ! Шоҳлик ҳунар эмас,
Ҳунари йӯқ кишининг,
Мазаси йӯқ ишининг.
Ӯзимга тенг билмасман,
Шоҳ бӯлса ҳам тегмасман.

1-БОЛА:
– Ӯ-ӯ-ӯ, қиз бало экан.

2-БОЛА:
– Баломас, доно экан.

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Барчада қолмай илож,
Иш бер май тахт ила тож.
Совчилар ваз айтмишлар,
Юртга қуруқ қайтмишлар.
* * *
Интиқ эрди шоҳ Даврон,
Кӯз тутиб йӯлга ҳар он.
Тайёрлаб шоҳона жой,
Сӯйдириб кӯп туя, той.
Жӯр этмоққа қӯш найлар,
Дапу карнай, сурнайлар.
Келин келган паллалар,
Айтмоққа шӯх яллалар.
Ҳаммаси эрди тайёр,
Билмам қачон келар ёр?!
Етиб келди. Эҳ, вазир?!
Боши ҳам, тили тахир.
Қоронғy тортиб дунё,
Олам бӯлгандай pӯё…
– Шоҳ, қонимдан ӯт,-деди,
Сирни айтай, кут, -деди.
Юрдик туну кун бедор,
Қиз экан роса айёр.
– Менга бӯлмоқ эрса ёр,
Йигитга не ҳунар бор?
Дея, сӯради секин,
Бизларга бӯлди қийин.
Ҳунари – ПОДШОҲ, дедик,
Асл шаҳаншоҳ, дедик.
Дили ҳеч қувнамабмиш,
Тегишга унамабмиш.
Сира кӯндир олмадик.
Гап дӯндира олмадик.
– 5 –
Даврон ӯзин йӯқотди,
Ӯй босиб тошдек қотди.
Сӯзлари узуқ-юлуқ,
Ороми, ҳузури йӯқ.
Қути қочиб заъфарон,
Бу ҳолга дӯстлар ҳайрон,
Юрармиш бедов-гаранг,
Асаб торлари таранг:
– Дорга осайми ӯзим,
Ӯйсамми кӯрган кӯзим.
Ёки қилайми зӯрлик,
Беҳуда зӯрлик-ғӯрлик.
Ӯзим сувга отайми,
Ё қабрда ётайми…?!
Ишқ дардида xӯп ёнмиш,
Телбавор бӯлиб қолмиш.

Ёз кечаси чорбоғда,
Тӯйиб ухлаган чоғда.
Ажойиб бир туш кӯрди,
Таъбирини хӯш кӯрди.
Келиб Мулло Субҳонқул,
Дуолар қилди нуқул:
– Болам, обдан қулоқ сол,
Қулоғингга жойлаб ол.
Сенга қилгум насиҳат,
Ёрдам қилгум беминнат.
Дӯстинг шоҳликка қодир,
Шоҳликни унга топшир.
Етти ӯлчаб бир иш қил
Устозга шогирд тургил,
Ҳунар ӯргансанг агар,
Бахтинг чопур ҳар сафар..
Хушҳол очилса кӯзи,
Боғда ётганмиш ӯзи.
Дили бӯлиб бетоқат,
Тушин эслади фақат.
Ору номусни билиб.
Бағрин минг бора тилиб,;„
Номус кучли-да, деди:
Аллоҳ номига ҚАCAM,
Бир ҳунарни тутмасам.
Йигитман! Гапим тамом,
Манга бу дунё ҳаром!
* * *
Чолнинг насиҳатига,
Ишониб дов, қаддига.
Белин маҳкам боғлади,
Кӯнглини хӯп чоғлади.
Эрта барвақт уйғониб,
Толмовсираб, тӯлғониб,
Чорлади вазирларин,
Қатор ӯтқазиб барин.
Дарди корҳол айлади,
Амри дилин сийлади.
– То тахтни олганимча,
Юртимга келганимча,
Шу бош вазирим ПОДШОҲ,
Мадад берсин Ҳақ Аллоҳ!
– 6 –
Дилда армони эниб,
Фақирлардек кийиниб.
Шаҳардан чиқиб кетмиш,
Узоқ манзилга етмиш.
Хӯп айланиб, кӯп кезиб,
Хиёл озиб, хӯп тӯзиб,
Ҳунарларни кузатмиш,
Бирига қӯл узатмиш.
Шаҳар чеккароғида,
Қорасувдан нарида,
Бор экан митти дӯкон,
Давронга малҳами жон.
Устоз иш буюрмасдан,
Ӯз жойидан жилмасдан.
Ақлини ишга солиб,
Дарров челакни олиб,
Тез, чаққон келтириб сув,
Атрофга сепмиш дув-дув.
Супуриб худди қулдек,
Дӯконни этди гулдек.
Устоз сӯрашиб аҳвол,
Гапир, деди бемалол.
– Эй, Отажон, Отажон,
Ҳунарингиз бир жаҳон.
Бир болам деб билсангиз
Шогирдликка олсангиз.
Чин ӯғлингиз бӯлурман
Бахт, иқболга тӯлурман…
Йигит устозга ёқди,

Меҳри булоқдек оқди.
Турли жунни айлаб тӯп,
Жун сирин ӯргатди хӯп.
Ювмоқ, титмоқ савамоқ,
Йигирмоқ ҳам ранг бермоқ.
Ипак мисол лосламоқ,
Гул босиб пардозламоқ,
Дӯкон ясаш, тӯқимоқ;
Пирга дуо ӯқимоқ…!
Оқ ювиб, оқ тарамоқ.
Барин ӯргатди бир-бир,
Орада қолдирмай сир.
Жон ила уқиб олмиш,
Барин хотирга солмиш.
Ҳеч ҳунари йӯқ эди,
Қолин гилам тӯқиди.
Дарё каби тощди у,
Устозидан ошди у.
Устози берди дуо.
Шу эди-да муддао.
Сӯнгра деди бемалол,
Гиламдан олганча ол.
– Қуллуқ, деди-да Даврон,
Таъзим айлабон шу он.
Дуога дунё етмас,
Битта гилам олсам бас.
Тӯқиганкан кӯп гилам,
Ҳар бир гули бир олам.
Яшнармиш гӯё баҳор,
Гулшанлардай сервиқор.
Шона билан таралса,
Чор тарафдан қаралса,
Чӯғдай лов-лов ёнармиш,
Тӯрт фасл кӯринармиш.
Чеккасида гул билан,
Ёзганмиш ДИЛБАР+ДАВРОН
Лек, ӯқолмас ҳеч кимса,
Ӯткир илми бӯлмаса.
Эрта тонг билан туриб,
Гиламини келтириб,
Ӯртоғига кӯр, деди,
Лаззатини сур, деди.
Дӯсти дилдан қувонди,
Кӯзи чақмоқдек ёнди.
Тӯй анжомин созлашди,
Боғичларни боғлащди.
Зару зебардан тортиб,
Гиламни тикка ортиб,
Вазирнинг яшнаб дили.
Энди узайиб тили,
Йӯл олди баланд тоққа,
Дилафрӯз – САРАТОҚҚА,
* * *
ШОҲДАВРОНЖОН ҳунарин,
Тӯқиган гиламларин,
Дилбарой тараб кӯрмиш,
Юзига қон югирмиш.
Ҳеч узолмай кӯзини,
ДИЛБАР+ДАВРОН сӯзини
Ӯқиди такрор-такрор,
Бахт келгандек бетакрор.
Чиройи очмиш чирой,
Ӯн тӯрт кечалик ойдай.
Даврондан кӯнгли тӯлмиш,
Ва тӯйга рози бӯлмиш.
– 7-
Вазир ёзиб бир мактуб,
Дебди: ҳал бӯлди матлуб!
Даврон чақмоқдек учмиш,
Гулгун Capaтоғ қучмиш.
Янгради карнай-сурнай,

Жӯр бӯлиб доира, най.
Toғ кӯксида тантана,
Гап бу бӯпди-да, ана.
Меҳр кӯклаб дилларга,
Ош бердилар элларга.
Эл-юртни айлаб ризо,
Отадан олиб дуо,
Ёру дӯстлар қувониб,
Дилбар лоладек ёниб,
Кийинишиб шоҳона,
Қадам ташлаб мардона,
Безоғлик икки отга,
Оқ, тӯриқ учкур зотга…
Қушлар чулдираб сайраб,
Арчамайдон боз яйраб.
Саф тортиб тоғда сарбоз,
Олдда cepнағмa дарбоз.
Бешқарсак, ҳой-ҳой билан,
Тоғ-тош-катта сой билан.
Кийиб яшил парчалар,
Узатмиш шоҳ арчалар.
Юртга тарқаб овоза,
Очилмиш қирқ дарвоза.
-Эмишки тожик қизи,
Toғнинг чӯлпон юлдузи.
Чор атроф- то боққача,
Шаҳардан Тайлоққача,
Тушалиб қирмиз гилам,
Бахмал, атлас, шойи ҳам.
Чертиб жуфт-жуфт доира,
Дейишиб ёр-ёр, ура!
Катта-кичик чопмишлар,
Гӯё дунё топмишлар.
Гулдан ёзиб пояндоз,
Айтишиб Худога роз,
Кӯнгилларни очмишлар,
Пойига зар сочмишлар.
Ёзиб “Очилдастурхон”,
Қирқ кун тӯй бермиш Даврон.
Самарқанд тонги отмиш,
Тантана бӯлиб ётмиш.
Бахшилар айтиб ёр-ёр,
Диллардан кетди ғyбop,
Саратоғнинг ҳулкари,
Баланд учди, ёр-ёр.
Самарқанди азимга
Келин тущди, ёр-ёр.
Келин пошшом пойига,
Жон ёзсак оз, ёр-ёр.
Қадамига ҳасанот,
Жон пояндоз, ёр-ёр.
Шаҳри азим таъзимда,
Нурга тӯлди, ёр-ёр.
Бахтиёр шоҳимизнинг,
Бахти кулди, ёр-ёр.
Завққа тӯлиб тонггача,
Ӯйнашайлик, ёр-ёр,
Бахту иқболимизга,
Қувнашайлик, ёр-ёр.
Элу юртнинг тахтига,
Шоҳи одил, ёр-ёр.
* * *

Исталган янги бахтга,
Атаб қурилган тахтга,
Дилбар кириши билан,
Ёғду ёғилиб кӯкдан.
Чорҳад чарақлаб кетди,
Уйлар ярақлаб кетди.
Дилбарбегим тушган дам,
Давроншоҳ бӯлди бардам:
-Покликнинг шарофати,
Инсофнинг соф нияти,
Розиқнинг ҳидояти,

Соф дилнинг инояти,
Нури пок ёғиб зарҳал.
Самарқанд топди сайқал.
Мамлакатга тӯлиб файз,
Хайр, барака қишу ёз.
Қор босган қовоқлар ҳам,
Гулдай очилиб кетди.
Хӯп қақраган лаблардан,
Дурлар сочилиб кетди.
Таклиф айлаб қозини,
Тинглашиб овозини,
Қутба ӯқитди, ҳой-ҳой,
Чиройлар очди чирой.
Давроншоҳ+Дилбарбегим,
Кӯз тегмасин илоҳим,
Оллоҳдан тилаб нажот.
Ичдилар оби ҳаёт…
Жуфт бӯлгандек Ой-Қуёш,
Бир ёстиққа кӯйиб бош.
Ширу-шакар тил билан,
Ишқда ёнган дил билан.
Бир-бирин айлаб эъзоз.
Севгига бериб парвоз,
Бахтдан тож-тахт қурдилар,
Лаззатини сурдилар.
* * *
Шоҳ чорлаб доноларин,
Оқил-одиллар барин,
Қолмасин деб ҳеч армон,
Чиқармиш олий фармон.
-Деҳқонни Ота билинг,
Ҳунарни Она билинг.
Улуғлансин адолат,
Йӯқолсин ғаш, разолат.
Соф, одил бӯлсин қози,
Одилдан Аллоҳ рози.
Яхшилар ошини ер,
Ким ёмон бошини ер.
Ҳеч ким чарчаб толмасин,
Бирор йӯқсил қолмасин.
Гар қасд этса бир жонга,
Мол дунё, ё дӯконга,
Қӯл-оёғи кёсилсин,
Баланд дорга осилсин.
Чоллар турсин дуога
Эл етсин муддаога…!
Барчага тенг ҳаракат,
Ҳаракатга баракат.
Бозор, дӯкон лиқ тӯла,
Ҳатто, лим-лим ертӯла.
Қӯймоққа топилмас жой,
Куч – қувват берган Худой,
Қолмаган эмиш ӯғри,
Барча дил бӯлмиш тӯғри,
Қурилган тош-тарози,
Ҳамма бир-бирдан рози.
Аллоҳдан ёғиб раҳмат,
Эл эмиш соғ-саломат.
Бирга юрар бӯри, қӯй,
Ҳар куни ҳар уйда тӯй.
Осойишталик, тинчлик,
Дӯстлик, Озодлик, Тенглик…
Савоб-увол фарқини,
Нася билан нахтини,
Катга-кичик билганмиш,
Бирдек амал қилганмиш.
Ҳар хаста дил арзини,
Яратгувчи қарзини,
Узар ҳар бир ақли ёр,
Эрта саҳардан бедор.
Бунинг бари-барига,
Дилбарбегим сабабчи-
Оқила маслаҳатчи.
Ӯтиб кунлар аро кун,
Шоҳдаврон ёнди бир тун:
-Ҳа, мамлакатим обод,

Элу юртим мандан шод.
Давлатим ҳам зӯр давлат,
Ӯрнатганман адолат.
Шоҳлигимни билдирмай,
Ҳеч кимсага сездирмай.
Бӯлиб гӯё мусофир,
Шаҳар кезай бирма-бир.
Хӯп айланиб кӯрайин,
Шоҳ қандай? деб сӯрайин.
Каму кӯстин билурман,
Сӯнгра амал қилурман.
Деб, кийиниб деҳқонча,
Шу кетгани кетганча,
Бозорларда юрганмиш,
Кӯпдан кӯп гan сӯрганмиш.
Барчаси жой-жойида,
Ӯрнатилган қоида.
Шоҳдан рози экан эл,
Бир хил экан дилу тил.
* * *
Яна ӯй суриб бир кун,
Уйқуси қочибон тун,
Дилин этиб безовта,
Режалар қайта-қайта:
-Шаҳар кундузин кӯрдим,
Элдан ҳол-аҳвол сӯрдим.
Энди тун ҳолин кӯрай,
Бедорлардан ҳол сӯрай.
Билмаганларим билай,
Сӯнг, Олий Фармон берай.
Деб, махфий чиқиб кетмиш,
Кӯча-куйларга етмиш.
Кӯп жойлари чароғон,
Йӯллар тинч, сокин, равон.
Қаровуллар турганмиш,
Миршаблар ҳам юрганмиш.
Роса ярим кечада,
Борса бир тор кӯчада,
Милтиллаб ёнмиш чироқ,
Кӯрса бориб яқинроқ.
Эшиклар ичдан маҳкам,
Гaп эшитилар кам-кам.
Сездирмасдан авайлаб,
Қapaca пойлаб-пойлаб:
Бешта йигит гӯшт янчар,
Битгаси сихга санчар.
Тӯрда шоҳона бир кат,
Кӯрпа, ёстиқлар қат-қат.
Ёнбошида пар ёстиқ,
Осиғлиқ қилич, милтиқ.
Пишқирармиш барзанги,
Нашаванд, хунхӯр, банги.
Чинни товоқда кабоб,
Ёнида сермавж шароб.
Антиқа мурчу зира,
Қарақот, зирку, ғӯра.
Ичиб еган-итдай маст,
Алжиллармиш маст-аласт.
Хӯмраярмиш кӯзлари,
Ғулдирармиш тиллари.
Йигитлари дов, чаққон,
Қӯлу билаклари қон.
Хизмат бажо этмишлар,
“Биз тайёр…” деб турмишлар.
Бундай аҳволни кӯриб,
Даврон хӯп хаёл суриб,
Бир ӯйга етолмабмиш.
Ташлаб ҳам кетолмабмиш.
Бир дамгина кирaй, дер,
Бир кирайми, кирмай дер.
Бир кӯнгли: Бӯл дӯст, дебди.
Булар бекам кӯст, дебди.
Бир кӯнгли: Тез қоч, дебди,
Ё, эшикни оч, дебди.
Яккага деб Аллоҳ ёр,

Қочмоқни айлабмиш op.
Ишончига дилбаста,
Эшикни қоқди аста.
Эшик шарақ очилмиш,
Даврон ӯйи сочилмиш.
Тарс-турслатиб урдилар,
Тортиб, юлғиб, сурдилар.
Қӯлларига қиб туф, суф,
Эшикка урдилар қулф.
Ичкарига отдилар,
Қӯрбошига “сотдилар”.
Даврон титради зир-зир,
Урдилар аждар занжир.
Ташладилар зиндонга,
Ичи тӯла инсонга.
Бирдан чалингандай соз,
Қайнаб чиқди кӯп овоз:
“ Ман appиғу, у семиз”,
Барча тушган асрлар,
Жон-жонидан зириллар.
Чирлаб чумчуқ боладек,
Узилган ол лоладек,
Бу ҳолга бӯлиб ҳайрон,
Дили бағри қон Даврон,
Тақдирига бериб тан,
Кушхона бӯлди “Ватан”.
Бӯрдоқидай сӯярмиш,
Гӯштин кабоб этармиш.
Ҳа… бу каслар дӯкони,
Ҳаҳ,…, “Маишат”нинг кони.
“Кабобдан есанг савоб,
Ичсанг, мазали шароб”.
Кабобпазга офарин,
Шарбатпазга офарин.
Овозаси осмонмиш,
Ҳар таърифи достонмиш…
Бунда етти қароқчи,
Ҳов ӯша банги бошчи,
Одам гӯштидан кабоб.
Оққан қонидаи шароб,
Димлаб пиширар экан,
Буғлаб пиширар экан.

БОЛАЛАР:
-Одам гӯштидан кабоб?…
Одам қонидан шароб?…

БОБО:
-Ҳа, булар шундай хунхӯр,
Қанийди бӯлсайди кӯр.
Кӯзларида қайноқ, қон,
Енг шимаришиб чаққон.
Яна сӯймоқчун инсон,
Ичмоқ учун лахта қон.
Кирдилар тим зиндонга,
Бӯзрайиб оламонга,
Дедилар: Кимга найбат,
Кутмоққа йӯқдир фурсат?!
“Ман apиғу у семиз”,
“Ман apиғу у семиз”.
Дея бирдан додлашди,
Қайғуда жон зорлашди.
-Чиқ буёққа, деган он,
Сақраб турди Қулдаврон.

БОЛАЛАР:
-Ваҳ-ваҳ, сӯйищадими?…
Қонин ичишадими?… .

БОБО:
-Ҳа-ҳаэ, бу ер кушхона,
Қон сачраган ҳар ёна.

Кӯп болалар берган жон,
Дарё бӯлиб оққан қон…!
Кундада Даврон боши,
Тирқирар кӯздан ёши.
Жаллод қӯлида пичоқ,
Давронжонин олар чоқ,
Хезланиб ӯқталганда,
-Ол, Сол! Болта! деганда,
Боқиб жаллод кӯзига,
Бир сӯз деди юзига:
-Дӯстлар, Сизларга таъзим,
Бордир бир оғиз арзим.
-Не арзинг, тез айт, деди,
Кутишга вақт йӯқ энди.
-Менинг шу тана тӯштим,
Суягим, пӯстим, гӯштим,
Неча пулга туради?
Деб, оҳиста сӯради.
Менда бор катта ҳунар,
Ҳунаримдан зар унар.
Дурру гавҳар тераман,
Сизга тӯплаб бераман.
Илтимосим шул Сиздан,
Сӯрангиз каттангиздан.
Сӯзи бӯлгандай маъқул,
Жаллодлар этиб қабул.
Бири чопиб, деб, ҳозир,
Сардорга етти бу сир…
-Аниғин билинг деди,
Тезроқ обкелинг-деди.
Зӯрдан бӯлганда фармон,
Андак сақлангандай жон.
Шамолдай елдирдилар,
Сардорга келтирдилар.
У сӯради бирма-бир,
-Айт-чи, сен нега қодир?!
Банди айтти ҳунарин,
Керакли нарса барин.
Жун, ранг, тахта келтирди,
Бир чолвор уйни берди.
Ёруғ дунёга қайтиб,
Худога шукр айтиб,
Белин махкам боғлади,
Ӯзин ишга чоғлади.
Уйни тозалаб уч кун,
Қолдирмай гарду кукун.
Ич-этини этиб қон,
Ясади катта дӯкой.
Жун титади туну кун.
Лос, пардоз этади тун.
Ювиб ипакдек тарар,
Ранг, юз хил жило берар.
Дӯконга бағишлаб жон,
Иш бошлади Қулдаврон.
Ақлини йиғиб олмиш,
Ҳунарин ишга солмиш!
Аллоҳни жойлаб дилга,
Меҳрини атаб элга,
Беш вақт номоз ӯқирмиш,
Қалин гилам тӯқирмиш…
-9-
Орадан ӯтди кӯп он,
Дилбарбегам ютди қон.
Дилда тутса ҳам мотам,
Қидирарди дам, дам, дам.
* * *
Гилам тӯқилиб битди,
Хабар паханга етди.
Дӯконда турар гилам,
Гуллари мисли олам,
Ҳар гул тирикдек гӯё,
Шоҳида булбулгӯё.
Таралар мушку анбар,
Хушбӯй, хушрӯй, муаттар.

Буни кӯриб қӯрбоши,
Тирқираб кӯздан ёши.
Бодроқ кӯзи қамащди,
Шум ақлидан aдашди??
Зап айлади томоша,
Запайлади тамоша,
Завқ-шавқи дилдан оша.
Еттовлон қиб маслаҳат,
Ӯзаро зӯр машварат,
Ошиб, тошиб севиниб,
Зарнинг ишқида ёниб,
Тайёрлаб бир ароба,
Жӯнатги дов бозорга.
* * *
Яна келтиртириб жун,
Давронни дили тутун,
Қулдавронжон чаққон,
Хӯжасига жа ёққан.
Таъзимлар айлаб бажо,
Дилида еб: Илоҳо,
“Раҳм эттил ҳолимга,
Инсоф бергил золимга.
Деб, бошлабди яна иш,
Танида дарду ташвиш.
Зоҳирда дили қувноқ,
Аввалгидан чаққонроқ.
Гиламин тӯқийверсин,
Номозин ӯқийверсин.
Сиз эшитинг бозордан,
Ҳар чигални ёзардан.
-10-
Гилам бозорга етмиш,
Бозор чарақлаб кетмиш.
Барчани толиб кӯзи,
Оғзида қотмиш сӯзи.
Чопа-чоп қиб оламон,
“Гиламни мен оламан”.
Дея, талаш солдилар,
Муштлашиб ҳам қолдилар.
Неча дов савдогарлар,
Бозорбеги, даллоллар,
Кӯрмишлар силаб, тараб,
Чор атрофидан қараб.
Ҳар Гули ажиб гӯзал,
Ял-ял ёнувчи зуҳал.
-Эҳ ҳунарманд, эй усто,
Сенга берибди худо.
Нархини айт бемалол,
– Нархин бичсин дов даллол.
Деди, дили шод ӯғри.
Барча деди: рост, тӯғри,
Даллол дебди: Бу гилам,
Ҳар бир гули бир олам.
Бир мамлакат божи денг,
Божу-хирожига тенг.
Ҳеч ким пули етмабди,
Томошадан кетмабди.
Кечгача бӯлиб байрам,
Охир бозор ҳам тамом.
– Бу подшоҳликка лойиқ,
Дебди, холис халойиқ.
Азим даллол бош бӯлиб,
Гиламдан кӯнгли тӯлиб,
Аравага орттириб,
Созлаб, боғлаб, торттириб,
ТОРТИҚ, дея шоҳликка,
Етказди подшоҳликка.
* * *
Вазир ҳар бир ишига,
Элу юрт ташвишига,

Оқил, доно Дилбардан,
Доноликда сарвардан,
Олар эди маслаҳат, .
Бӯлганди шундай одат.
Бу чӯғ мисол гиламни,
Порлоқ, ёнғин оламни,
Ӯтказди Дилбаройга,
Ой келбат, гул чиройга.
У кӯрди гир айланиб,
Қалби машъали ёниб,
Ӯқиди такрор-такрор,
– Ба худо деб шукр бисёр,
Ёзуғлиқ, ДИЛБАР+ДАВРОН.
Юзига югурди қон…!
Дарҳол ёзиб жойнамоз,
Ӯқиб шукрона номоз.
Ухламасдан ӯша тун,
Режани тузиб бутун.
Юлдуз мудраб ботганда.
Эрталаб тонг отганда,
Қучмоқчун бахт, иқбол, шон,
Бердирди катта ФАРМОН:
– Гилам ҳақига бир от,
Зар орттиринг шу заҳот!!!
Жӯнашгоҳга келтиринг,
Гиламфурушга беринг!
Қирқ сарбоз ва учқур от,
Тез тайёрланг шу заҳот…
– 11 –
Aқлига бериб шитоб,
Юзига тортиб ниқоб.
Кийиб маршалдек либос,
Юриб шаҳзодларга хос.
Осмонга бӯшатиб ӯқ,
Сарбозга берди буйруқ:
Ёмон қароқчилардан,
Очқӯз айғоқчилардан,
Қӯриқлангиз “меҳмонни”,
“Меҳмонки, устажонни”.
Йӯл танобин торттилар.
Кушхонага етдилар.
Баринг қӯлга қурол ол,
Уйин этингиз ишғол!
Шоҳдилбар айлади зарб.
Сарбозлари этди ҳарб,
Олтовлон одамхӯрлар,
Виждон, имони кӯрлар,
Жуда маст-аласт экан,
Ушлаб урдилар кишан.
Гиламфуруш йӯл бошлаб,
Бодроқ кӯзини ёшлаб,
Бошлади ичкарига,
Ертӯладан нарига,
Дилбаршоҳ шаҳд борарди,
Зулмат бағрин ёрарди.
Эҳ, кӯрса ШОҲДАВРОНИ,
Умрин офтоби, жони.
Ранги ӯчган заърафон,
Сочу соқоли ӯсган,
Кӯзини қоши тӯсган.
Кийими кир, юз бӯлак.
На илож бундан бӯлак?!
Бирдан чиққандай қуёш,
Кӯзлардан тирқираб ёш.
Кӯришби иссиқ дийдор,
Бахтлари бӯлди-я ёр.
Соч соқолин олдирди,
Шоҳлик либос қийдирди.
Миндирди ӯз отига,
Учар чӯнг қанотига.
Қолмасин дилда армон,
Деб, ДАВРОН берди фармон:
– Зиндон қулфини очинг,
Бошларига зар сочинг,
Эшикни зап очдилар,
Бир от зарни сочдилар.
– Қӯрқманг деди Шоҳ Даврон,

Ӯзин танитиб шу он.
Сизгa кулиб боқди бахт,
Бахту иқболингиз нақт.
Қулоқ соласиз менга,
Инояг бӯлур Сизга.
Золимлар тортур жазо,
Сизники ёруғ дунё.
Бӯлаверинг энди шод,
Сизлар зиндондан озод!
Менла бирга кетурсиз,
Уй-yйларга етурсиз…
Ечдириб қӯл-oёғин,
Суятиб касал-соғин.
Кӯнгилларин шод этди,
Жонларин обод этди.
– 12 –
Кесилган кӯп бошларни,
Сапча бӯлган лошларни,
Қизлар чилвир сочини,
Жонфизо қулочини,
Соч бирла қӯлин боғлаб,
Жаллод бошига чулғаб,
Ӯзларига кӯтартиб,
Ӯрта йӯлдан юрдириб,
Ҳайдаттирди шаҳарга,
Ғул-ғула дов бозорга.
Кӯрган ӯзин йӯқотмиш,
Бу сирдан ҳайрон қотмиш.
Жарчиги очмиш сирни,
Ҳаётдаги бу кирни…
-Тингланг! Дея чақирмиш,
Қайта-қайта бақирмиш:
О-О-О, қанча қари, ёши,
Ота-Она қуёши,
Қизалоқ, жувонларни.
Барча йӯқолганларни,
Болта билан чопганлар,
Янчиб, туз, мурч сепганлар,
Гӯштин кабоб этганлар,
Қонин шароб этганлар,
Одамларга соттанлар,
Кайф қилиб еб ётганлар,
Мана шу сур ӯғрилар,
Одамхӯр оч бӯрилар.
Одамхӯр лигин билиб,
Жонлар ларзага келиб,
Қолмай ҳеч ким бардоши,
Ёғилди лаънат тоши.
* * *
Халқ ғазаб бирла қӯзғаб,
Оташ кӯз билан бқарғаб
Кӯплари дер: отилсин!
Қанчалар дер: чопилсин!
– Гӯшти битга берилсин!
Баланд дорга осилсин!
Боши дорда кесилсин!
Этдан тери шилинсин!
Азоб недир, билишсин!
Кӯтарилди дод-фарёд.
Дод устига дебон дод!!!
Қон қусгур деб қарғашди,
Ер ютгур, деб қарғашди.
– Шоҳ берсин дея фармон,
Боқди дилсӯз оламон.
Шоҳ деди: Халқ гапи ҲАҚ,
Ҳукмини чиқарсин халқ:
– Ал қасосу минал ҳақ,
– Ал қасосу минал ҳақ!

Дея бир овоздан халк,
Ӯт-оловдек гурлади,
Ӯрталикка ӯрлади.
Бозорқоқ ӯртасида,
Одамхӯрлар қасдида,
Қаздилар тубсиз чуқур.
Бӯла кетди Ура-Ур!!!
Оташланган тирик жон,
Ёғдирди оташ бӯрон.
Ура-урда янчдилар,
Устига каҳр санчдилар.
Гӯё чиққандай ғубор,
Кӯп диллар айтиб ёр-ёр.
Зиндондан бӯшаганлар,
Шодланишди саросар.
Адолатли Шоҳжаҳон.
Шаффоф ниятли Даврон,
Ӯз ҳамзиндон дӯстларин,
Дӯстки бекам-кӯстларин,
Чорлади саройига.
Зич ӯтқазиб ёнига,
Этиб беназир ҳурмат,
Берди катта зиёфат.
Суҳбатлашиб бирма-бир.
Қолдирмай бегона сир,
Берди маош, усти бош,
Гӯё чиққандай қуёш.
Ҳар бирига бир одам,
Қӯшибон ҳушёр ҳамдам.
Уй-уйига жӯнатти,
Ҳурмат билан кузатти.
О, уйлар бузилганкан,
Умидлар узилганкан,
Хеш-ақрабо бӯлиб жам,
Тутишиб дардли мотам,
Бирдан ҳар-ҳар қишлоққа,
Қишлоққа ҳам ӯтлоққа,
Бӯла кетди кӯп миш-миш.
“О, фалончи тирикмиш”,
“Топилибди фалончи”.
Чопа-чоп, бер суюнчи.
Шодликдан кӯзларга ёш,
Тунда чиққандек қуёш.
Дӯстлар жам бӯлиб тӯп-тӯп,
Бир-бирин қучволиб хӯп,
Чалинди шодлик кӯйлар,
Тӯйлар устига тӯйлар…
– 13 –
Тахтга чиқиб Шоҳдаврон,
Чиқарди ОЛИЙ ФАРМОН:
– Ӯз ақлини таниган
Ёруғ жаҳонни кӯрган,
ҲУНАР ӯргансин фақат,
Ҳунарни туби ҲИКМАТ…!!
Ҳар қандай бӯлса ҳунар,
Ҳунардан шодлик унар!!!

ХОТИМА
Шоҳдаврон бирла Дилбар,
Элу юртига сарвар.
Давру давронлар суриб,
Яхши-ёмонни кӯриб,
Барчани айлаб ризо,
Кӯпдан-кӯп олиб дуо,
Яхшилик айлаб пеша,
Ҳар ишда минг андеша,
Мамлакатда тӯқчилик,
Тенглик, Дӯстлик ва Тинчлик!
Гулчеҳра очиб меҳнат,
Барқ урди бахт-саодат.
Элу юрт яна обод,
Ёшу қари бирдек шод.
Ақл, идроку шуур,
Устига нур аъло нур.
Ҳунар ҳадя эттилар,
Чин муродга еттилар.
Мени ҳам олинг ёдга,
Сиз ҳам етинг муродга…

САНДИҚДАГИ ОТА
Тӯқсон тӯққиз ёшида,
Эртакчи чол қошига.
Яна келди тӯп бола:
Мисли олов шалола.
Бобожон жон бобожон,
Сизсиз бизга бир жаҳон.
Базни дейсиз қоқиндиқ,
Сизни жуда соғиндик.
– Ӯтмишдан бӯзлаб беринг?
Бир эртак сӯзлаб беринг?!
Чолни дили уйғониб,
Жонланиб, кӯзи ёниб
Гӯё қайта ёшариб,
Дили вулқондек тошиб:
-Яқин келинг, жонларим,
жон ичра иймонларим.
Гапга солмасдан улоқ,
Обдон солсангиз қулоқ.
Барин илиб оларсиз.
Доно бӯлиб қоларсиз.
Бор эканда йӯқ экан,
Оч эканда тӯқ экан.
Жуда қадим замонда
Қуёш чиқар томонда,
Бир подшоҳ бӯлган экан,
Юрт қонга тӯлган экан,
Тахтга чиққан кун подшоҳ,
Зилзила бӯпти ногоҳ,
Баланд тоғлар чӯкибди,
Осмон кӯз ёш тӯкибди.
Исми экан Иноят,
Золим экан ниҳоят.
Чаппа оқиб дарёлар,
Лолмиш булбулгӯёлар.
Қурғоқ кепти етти йил,
Капалакдек бӯбди фил.
Ҳаддан ошганмиш меҳнат.
Қочиб кетибди роҳат.
Шоҳ ёқлармиш сафони,
Чархлармиш жабр-жафони.
Аршга етибди арз-дод,
Ҳеч кимса бӯлмасмиш шод,
Юрт ҳоли жуда тангмиш,
Бундан Шоҳ ҳам гарангмищ.
Ҳа, боши қотиб аранг,
Асаби қотмиш таранг.
Аждардек тошиб заҳри,
Вақ-вақ қайнармиш қаҳри.
Вазирларга уриб дӯғ,
Берибмиш Олий буйруғ:
– Ким ишга ярамаса,
Кетмонин қайрамаса.
Бӯлса кампир ҳамки чол,
Хоҳ ёшу фаришта ҳол,
Тирик отилсин жарга,
Янчиб ташлансин ғорга!
Кимки Ота-Онасин,
Ё яроқсиз боласин,
Уч кунда йӯқотмаса,
Тухми тухмин қираман,
Гӯштин итга бераман…!
Шоҳден қӯрққан ожаз халқ,
Шоҳни гапи дея ҳақ
Ҳукмни этди бажо,
Қоронғи тортти дунё…
Бутун юрт кийиб қаро,
Бӯлибди мотамсаро.
Бундай аянчли одат,
Эмиш Шоҳга фароғат.
Эҳтиёт –ярим ҳаёт,
Фақат биргина Барот.
Қари отасин асраб,
Яширганмиш авайлаб,
Кичик сандиққа жойлаб.
Кунлар ӯтиб кун ошиб,
Шоҳ аждарҳодек тошиб,
Кӯнгли кетиб зафарга
Жӯнаганмиш сафарга.

Ов қилмоқни истабмиш,
Тез жӯнашга қистабмиш.
Тайёрлаб катта лашкар,
Йӯл тортибди саросар.
Узоқ экан борар йӯл,
Йӯлда сиру асрор мӯл…
Атроф бирам чаманзор,
Дарё лабида чинор.
Ажиб жаннатдек гӯё,
Қулгандай ёpyғ дунё.
Қаровул қӯйиб қирда,
Эрта тонг барвақт туриб,
Дарё лабига юриб,
Бет-қӯл ювганида Шоҳ,
Бир сирдан бӯбди огоҳ:
Дарёнинг энг тубида,
Жуда чуқур жойида,
Кӯринганмиш бир гавҳар,
Қуёшдек лов-лов ёнар.
Гавҳар ишқида шу он,
Берганмиш зарбли фармон:
Сувга ӯзни отмишлар,
Сузолмасдан ботмишлар.
Қанча йигит ӯлса ҳам,
Шоҳ кӯнгли бӯлмасмиш жам.
Топишолмасмиш э-воҳ,
Дарғазаб бӯлмиш Подшоҳ…
Навбат етгач Баротга,
Сездирмай ҳеч бир зотга
Ӯтиб ота ёнига,
Мустаҳкам иймонига.
Йиғлаб, айтибди арз-ҳол
Ота сурмаслан хаёл:
– У ерда бордир чинор?
– Ҳа, бир қари чинор бор.
Ундай бӯлса шунқорим,
Шерим, тобутбардорим…
Чинорда қуш ини бор,
Шунда бӯлади гавҳар,
Шӯъла сочади саҳар.
Шоҳ гавҳарга ӯч бӯлар,
Сен-га фармонин берса,
Аллоҳдан омад тила!
Кучинг йиғиб билакка,
Чаққон чиққин геракка.
Гавҳарни бир пуфлаб ол,
Ӯнг лунжингга жойлаб сол.
Йӯл бермасдан қӯрқувга,
Бош билан ташлан сувга.
Шӯнғи учқур балиқдай,
Ирғиб чиққин айиқдай…!
Отага қулоқ солиб,
Оқ йӯл, фотиҳа олиб,
Турганмиш бориб сафга,
Зимдан боқиб теракка.
Нафасин ичга ютиб.
Борарди бӯйруқ кутиб,
Келди Баротга навбат.
Аллоҳ бер деб иноят.
Ӯзин мослаб шунқорга
Учиб чиқмиш чинорга,
Гавҳарни чаққон олмиш,
Олиб лӯнжига солмиш,
Йӯл бермасдан қӯркувга,
Отди ӯзини сувга.
Шӯнғиб чиқди балиқдай,
Бӯртиб чиқди айиқдай.
Севинчга сиғмайин Шоҳ,
Бор куч-ла тортди бир оҳ.
Йӯқса кӯплар ӯларди,
Кӯп қиёмат бӯларди,
Шоҳ дили кундай яйраб,
Доно тӯтидек сайраб,
Ҳӯп мақтади Баротни
Келтириб таърифотни,
Сӯзига бериб жило.
– Ол, дебди кӯплаб тилло,

Кӯрсатса-да жасорат,
Таъзимда туриб Барот
Дебди: Тиллонг керакмас,
Гуноҳимдан ӯтсанг бас.
– Айт, айт, гуноҳинг не?
Тилагин тилагингни?!
– Тилагим шул, подшоҳим,
Одил давлатпаноҳим.
Катта гуноҳ қилганман,
Отамни яширганман.
Отамки, қиблагоҳим,
Ундан кӯп сир ӯргадим.
Ёши бӯлса ҳам улуғ,
Боши ақлга тӯлуғ.
Сандиққа солиб келдим,
Йӯлларда толиб келдим.
Бориб ота ёнига,
Шипшитдим қулоғига.
Бир-бир айтсам аҳволни,
Отам айтди бу ҳолни.
Жон-дил билан бажардим,
Йӯқса жондан ажрардим.
“Қари билганни пари билмас,
Пари билса ҳам бари билмас”.
Бир вақт этишгандим,
Аттанг, амал қилмадим,
Қарилар даркор экан,
Тавба қилдим жон дилдан.
Деб, дилда ҳаяжон, армон,
Шоҳ этиб кӯп пушаймон,
Шум ниятдан қайтганмиш,
Одил сӯзлар айтганмиш:
-Қари лар экан даркор,
Деб, ҳукмин этмиш бекор.
Ота алқади шоҳни,
Адолатли подшоҳни.
Чолларни этгач озод.
Бӯпти элу юрт обод.
Чолга минг раҳмат айтмиш,
Барча муродга етмиш.

ЖУРЪАТЛИ БАҲОДИР
Ёпирай, салом кучи
алангами, оловми?
Ӯчай деган гулханни
қайтадан қилди чаман…
Ғафур Ғулом.
МУҚАДДИМА

Тӯксон тӯққиз ёшида,
Доно бобо қошида,
Йиғилиб бир тӯп бола –
Мисли олов шалола:
– Бобожон, жон бобожон,
Сиз бизларга жонажон.
Дейсиз бизни “қоқиндиқ”.
Ӯзингизни соғиндик,
Сӯзингизни соғиндик.
Бир эртак сӯзлаб беринг.
Чин қалбдан бӯзлаб беринг.
Чақнади бобо кӯзи,
Дилдан чӯғ олди сӯзи.
– Сизлар менинг жонларим,
Азиз болажонларим.
Бир-бирингиздан аъло,
Ақлли, тийрак, зукко.
Сизлар тилим қувончи,
Сизлар дилим қувончи,
Сиздан асрар асрар сӯзим йӯқ,
Сӯзим йӯққи – ӯзим йӯқ.
Айтай, солингиз; қулоқ,
ЭРТАК мағзида сабоқ…
-1-
Қадим ӯтган замонда,
Яғноб деган томонда.
Тилаклари безавол,
Яшаркан кампиру чол.
Дил қулфи очиқ экан,
Қисмати аччиқ экан.
Эл-юртига меҳрибон,
Ҳурмат қилар тирик жон.
Лек, қалбида ӯчмас доғ,
Доғки, қулаб тушган тоғ.
Жигари – бағри кабоб,
Чекишаркан изтироб.
Ки, фарзандга зор экан,
Ёруғ олам тор экан.
Ҳасратда экан улар,
Қайғуда хаёл, ӯйлар…
Бир кеча чолу кампир,
Ҳоллари ғамгин, дилгир.
Бир-бирига этиб арз,
Ҳаётдан бӯлгандай қарз.
Танларию дил пора,
Ҳам дардлашиб ошкора.
Йиғлай-Йиғлай ярим тун,
Кӯнгиллар чок-чок бутун.
Хӯп ҳолдан тойишибди,
Сӯнг ухлаб қолишибди.
Чоли уйқуда хомуш,

Кӯрибди ажойиб туш:
– Қор чӯққили ҳу тоғдан,
Келганмиш МУРОД БОҒдан,
Оқ либосда, оқ соқол,
Ажойиб нуроний чол.
Бир қӯлда ирғай ҳасса,
Бир қӯлида нақш олма.
Ният нурга йӯғрилган,
Дер панд-насиҳат билан:
– Эй, ӯғлон, хафа бӯлма,
Ғамy ғyccaгa тӯлма!
Ким эрта фарзанд кӯрар,
Кимгадир сӯнгроқ берар.
Мана, қирмизи олма,
Ма, ол! Армонга қолма!
Енг эру хотин бӯлиб.
Чин орзунгиз ушалар,
Равшан тортиб гӯшалар.
АЛПдай ӯғил кӯрарсиз,
Давру даврон сурарсиз, –
Деб кӯздан бӯлмиш ғойиб.
Чол лол қотди уйғониб:
Олма турар қӯлида,
Меҳр уйғониб кӯнглида.
Изтироби олиб тин,
Бӯлиб ебди эр-хотин.
КАМПИР бӯлибди “юк!ли,
Жон-жонидан суюкли.
* * *
Ӯтиб тӯққиз ою кун,
Тӯққиз соату секунд.
Кӯришди ӯғил фарзанд,
Жонларига жон – дилбанд.
Тарқабди катта миш-миш:
Кампир ӯғил туққанмиш,
Чоли беҳад хурсандмиш,
Эмиш, гуё АЛПОМИШ.
Эл севинчга тӯлибди,
Шод қӯшиқлар тӯқибди.
Ном қӯйдилар БАҲОДИР,
Бӯлсин ҳар ишга қодир.
Гӯдак-чи, алпдай тайин,
Ӯcap кун, соат сайин.
Тӯлмасдан бола йили,
Чиқибди зийрак тили
Таслим бӯлгандай ҳариф,
Баҳодир қалбда зариф.
Бақувват ӯсмиш ҳардам,
Бадан тарбия ҳамдам.
Фикри соғлом, ҳам тетик,
Бир буқа тери этик.
Жам бӯлиб уламолар,
Фозилу фузалолар,
Катта-кичик кенгашиб,
Пухта маслаҳатлашиб,
Бсрдилар ҳарбий, таълим,
На ҳарбий, турфа билим.
Такрор этиб бирма-бир,
Ӯзлаштирди БАҲОДИР.
… Кун кетидан ӯтиб кун,
Меҳри товланиб бутун,
ҲАРБга кӯп юрган устоз,
Ҳикоят этди мумтоз:
Кӯҳи Қопдан нарида,
Лаъл Бадахшон сарида,
Бормиш кенг АРЧАМАДОН,
Дов-дарахти сирли жон.
Қисматдан сӯзлашармиш,
Куюниб бӯзлашармиш.
Сеҳр этган, алҳазар –
Кампир эмиш жодугар.
Борганни у еярмиш.

Синглисимиш Гулбаҳор,
Ким ололса – бахти ёр.
Ҳуснда эмиш танҳо,
Ақлда зийрак, доно, –
Деб устоз этгач таъриф,
Баҳодир қалбда зариф.
Қyтлуғ бир туйғу ёнди,
На туйғу, ишқ уйғонди!
Гар мард қалбга ишқ тушар,
Шердил бӯлиб қон жӯшар.
Ӯғлон кӯздан қувиб хоб,
Отадан олиб жавоб,
Онасин этиб ризо,
Устоз панди дилга жо,
Қалбида қуёш тафти,
Омад истаб жӯнабди ,
Йӯл юрибди – мӯл юриб,
Кӯп сир-савдолар кӯриб…
Етиб Аргамайдонга,
Боқибди чор томонга.
Ӯрмон ғув-ғувлар эмиш,
Бӯрилар увлар эмиш.
Мудҳиш ӯкирармиш ШЕР,
Ӯлжамни ғажийман дер.
Ваҳим босиб беомон,
Зирлармиш еру осмон.

БОЛАЛАР:
– Ӯ! Қӯрқмабдими, бобо?

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Ботир қӯрқмайди асло!
Юрагида бӯлса дард;
У бӯлади жасур, мард.
Қалбида бӯлса оташ,
Уни енголмас кин, ғаш.

БОЛАЛАР:
Айтинг-айтинг жон бобо!

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Қизиқдингиз-а, оббо!
Қайнар булоқ бӯйида,
ГУЛБАҲОРОЙ ӯйида,
Баҳодир толиб, чарчаб.
Уйқу аралаш мудраб,
Туш кӯрибди ажойиб,
Ажойибу ғаройиб:
Қаршисидамиш бир чол,
Нуроний, оппоқ соқол.
Дермиш: БОЛАЖОН, шошма,
Ақл-ҳушдан адашма!
Дарахт, ҳайвон ё банда,
Саломинг қилма канда.
Бол суртиб тил учига,
Зӯр бер салом кучига.
Салом бергин арчага,
Ассалом, де барчага!
Қӯлинг кӯксингда бӯлсин,
Қӯнглинг ғайратга тӯлсин.
Беҳуда сӯзинг айтма,
Борар йӯлингдан қайтма.
Гар журъат кӯрсатарсан,
Ҳap муродга етарсан…!
Йигит уйғонса чӯчиб,
Туши эмиш ажойиб.
Ӯзини олиб қӯлга,
Чол пандин жойлаб дилга,
Қувватин тӯплаб белга,

Ӯғлон чиқибдй йӯлга.
Берибди Ерга салом,
Йӯллабди ШЕРга салом.
Ассалом, деб арчага,
САЛОМ, дебди барчага.
Салом дебди кӯрса қуш,
Бу барчага кебди хуш.
Шодланиб даррандалар,
Таьзимда паррандалар;

– Ассалом СИЗга, – дебди,
НЕ хизмат билга, – дсбди.
-2-
Баҳодир сира шошмай,
Чол пандидан адашмай,
Олға ташлабди қадам,
Гӯё кенг тортиб олам.
Зим-зиё тун чӯкканда,
Кӯк қаҳрини тӯкканда,
Олислардан милтиллаб,
Бир нур чорлабди имлаб.
Баҳодир юриб жадал
Унта етди тонг маҳал.
Кӯрса, бир кичик чайла,
Битмиши cеҳру ҳийла.
Унда яшар жодугар,
Соқчиси caф арчалар.
Юзи қат-қат буришган,
Худо билан урушган.
Бирдан ӯзга ҳид туйиб,
Қош-қовоғини уйиб
Кампир чиқди бақириб.
Жинларини чақириб
Кӯрсаки, келар одам,
Ӯйидан кечар бу дам:
– Ваҳ-ваҳ, дарров сӯярман,
Қайноқ қонга тӯярман.
Қондирки – жонга озиқ,
На жон, имонга озиқ.
Сӯнг, айлаб барра кабоб,
Ямламай ютсам савоб, –
Дея қаҳ-қаҳ урармиш,
Кӯзи қонга тӯлармиш.
Баҳодир дермиш шу он:
– Салом, Сизга, ОНАЖОН!
Мен кӯп жойларда юрдим,
Яхши-ёмонни кӯрдим.
Лек, СИЗчалик, Онажон,
Мезбон йӯқдир жона-жон! –
Деб, хӯб мақтаб кампирни
Руҳ шамини ёндирди.
Шунда айёр дев кампир,
Қош-кӯзи учиб пир-пир,
Булиб қолибди юввош:
– Кел егин, нон, тузу ош.
Одобинг экан яхши,
ОДОБ – инсоннинг нақши.
Йӯкса шундоқ тутардим,
Ямламасдан ютардим.
Баҳодир ҳам шу фурсат:
– Одобинг кучин кӯрсат, –
Деяр эди ӯзига,
Жило бериб сӯзига.
Боқиб сирли хонага:
– Эй, остона, ocтона!
Сендан бошланар хона.
Яхши экан бу ОНА,
Салом сенга, остона!

БОЛАЛАР:
– Жодугар бӯшашди-я,
Нима бӯларкан яна?!

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Кӯрдингизми, жонларим –
Азиз болажонларим!
Бир саломнинг кучини,
Ёвузликнинг учини
Битта салом синдирди,
Ширин калом синдирди.

БОЛАЛАР:
– Айтинг, айтинг, бобожон!
Ундан лаззат топар жон.

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Она-бола тутиниб,
Бир-биридан ӯтиниб,
Кӯнгли тӯлгандан кампир,
Эриб сӯзлабди кӯп сир:
– Болам, эшит сӯзимни,
Мастон дерлар ӯзимни.
Менга тобеъ ҳамма жой,
Фақат мустаснодир Ой.
”Суф” десам Ер бӯлар кул,
Toғ юмшашиб бӯлар гул.
Сен кӯрган Арчамайдон,
Дарахтлару бор ҳайвон,
Кӯкда учар парранда,
Паррандаю дарранда.
Аслида-чи – инсондир,
Ҳар на қилсам мен қодир.
О, мен ёшлик чоғимда,
Бағримда – қучоғимда,
Бор эди синглим Баҳор,
Ботирга бӯлгудек ёр.
Эди тенги йӯқ гӯзал,
Кӯзлари ёрқин Зуҳал.
Ӯзи жуда меҳрибон,
Сингил эди жонажон,
Ҳайҳот!
Йӯқотиб қӯйдим,
Ӯзимни ғариб туйдим.
У осмонда, ё ерда,
Билолмасман қаерда?
О, бӯтадай бӯзларман,
Танда жон бор изларман.
Аждардай заҳрим келиб,
Дажжолдек қаҳрим келиб,
Шафқат қилмай инсонга
Айлантирдим ҳайвонга.
Қачон Баҳорим топсам,
Ғамнок кӯнглимни очсам,
Сӯнг қаҳримдан кечарман.
Бор сеҳримни очарман…
– 3 –
– Ӯғлим, кел, сенга атай,
Бир ажиб сир кӯрсатай, –
Деб келтирди тоғора,
Ҳам бир тариқ зоғора.
Тоғора тӯла оқ сув,
Овоз чиққандай гув-гув.
Қӯлига нонни олгач,
Синдириб сувга солгач,
Тушиб зиғирдай ушоқ,
Э, воҳ, иш бӯпти чатоқ!
Тоғора жаранглаб соз,
Чиқарди сирли овоз:
– Ҳой, Кампир-чи, ҳой,
Кампир!
Нечун этмас гап таъсир.
Туширдинг-ку ушоқ нон,
Илиб қочди Кӯрсичқон.

Ушоқ нонни топмасанг,
Гулбаҳорииг кӯрмассан,
Дийдорига тӯймассан!
Кампир дилига кӯрқув
Солиб тинчибди оқ сув.
Кампир дили тутоқиб,
Қалби ичра ӯт ёқиб,
Олов боғлаб сӯзини,
Сеҳрлабди ӯзини.
У бир онда кичрайиб,
Думчаси ҳам дикрайиб,
Сичқон бӯлиб қолибди,
Йигитга ёлборибди:
– Агар қайтмасам тездан
Мен кеттаним шу издан,
Тирикмикан, деб Онам
Ортимдан ет, жон болам!
Оқ сувдан сӯраб тургин,
Болам, минг ёшга киргин.
Ӯғлон рози бӯлибди,
Кампир шод йӯл олибди.
Вақт ӯтса-да орадан
Дарак йӯқмиш Онадан.
Баҳодир ҳайрон қолиб,
Ӯйлари вайрон бӯлиб,
Тоғорага келибди,
Овоз чиқарибди сув:
-Онанг аҳволи оғир,
Сичқон шоҳга у асир.
Қӯл-оёғи боғланган,
Юрак-бағри доғланган.
Сен мушукни бирга ол,
Қӯйнингга маҳқамлаб сол.
Жӯна, кутиш вақтимас,
Тоғорага тегсанг бас –
Кичраясан қоласан,
Дарров етиб борасан.
Мушукни кӯрса подшоҳ,
Ич-ичидан тортиб оҳ,
Рангида қолмас қони,
Тириклай чиқар жони…
Воз кечади бахтидан,
Салтанат, тож-тахтидан.
Ботир хурсиниб оғир,
Жойлаб қӯйнига мушук,
Toғopaгa теккан он
Бӯлиб қолибди сичқон.
Инга кириб кетибди,
“Ҳа” дегунча етибди.
Дарвозабон – тӯрт сичқон,
Бари шопмӯйлов посбон,
Кифтида шоп-шашпари
Қиличу қалқондари.
Олмосдек ярақлатиб,
Хунрези шарақлатиб,
Бирдак тӯсибди йӯлин,
Боғлабди оёқ-қӯлин.
Кулоқ; солмай додига
Судраб элтди шоҳига.
I – БОЛА:
– Асир тушдими ӯғлон,
Ӯлдирарми шоҳ сичқон?

2- БОЛА:
Эшитайлик, қараб тур!

3 – БОЛА:
– Эртак мазасини сӯр!

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Шошмангиз, азизларим,
Жонимдан лазизларим.
Гапга солмангиз улоқ,
Фақат осингиз қулоқ.

БОЛАЛАР:
– Айтинг, не кечди ҳоли,
Баҳодиржон аҳволи?

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Шоҳ тахти олтин-кумуш,
Эмиш бир зӯр Каламуш.
Баҳодирни кӯрган он.
Дебди: Биллоҳ, бу – инсон!…
– Бола, кунинг битибди,
Ажал ҳайдаб келибди.
Нечун келдинг бу ёққа?
Шоҳ, тутибди сӯроққа.
Тутқин бошлабди калом:
– ШОҲИМ,
СИЗга АССАЛОМ!
Юрт васли эрди армон,
Сиз ягона ШОҲЖАҲОН.
Бобонгиз элга паноҳ –
Эрди ШОҲИ ШОҲАНШОҲ.
Йӯлбарсни таппа босган,
Туяни думдан осган,
Эшакни 6oғлaб филга,
Шерни осворган қилга.
Ҳатто,очкӯз мушукни,
Ул ҳуроғич кучукни,
Боплаб танобин тортган,
Обрӯси шундан ортган…
Бобосин эслаган Шоҳ,
Кӯксин тимдалабди, оҳ:
– Одоб ила кӯнглимни, ӯлимни.
Олиб қувдинг ӯлимни.
Бобом ҳақда рост сӯзинг,
Минг мушукни бир ӯзи
Ямламасдан ютарди,
– Яна, – дея кутарди.
Айиқ гӯштидан кабоб.
Йӯлбарс қонидан шароб.
Ичиб -ерди муттасил,
У эрди тилло acл.
Айиғу йӯлбарс биттач,
Навбат тулкига етгач.
Кӯйиб-пишишиб терга,
Арз этишибди Шерга.
О, Шерга ҳам жон керак,
Титрабди мисли терак.
Шерни қӯрқув қийнабди,
Арзин инсон тинглабди:
Ҳийла ишлатиб чунон,
Қӯйибди жонкуш қопқон.
Зап етилган чоғида,
Қопқоннинг чангалида
Жон берибди бобомиз-
Шундан етим қолган биз.
Гӯштин бермай мушукка,
Ташлабди оч кучукка.
Ит-да, қони қайнабди,
Қарс-қарс этиб чайнабди.
Чидолмай қайнаб жаҳлим,
Кӯприб; шоприлиб қаҳрим,
Қиличим белга боғлаб,
Ит тухмин қирмоқ чоғлаб
Дедим: Эй қонхӯр кучук,
Бобомни единг, нечук??!
Шарт кесаман бошингни,

Қузғунлар ер лошингни.
Деб, қиличла этиб ҳарб,
Лаьнатига бердим зарб.
Ваҳки, этмади писанд,
Ё юмшоқ дил берди панд,
Ортига ӯтдим пойлаб,
Думидан тортдим силтаб.
Қаранг-а, ақл-ҳушимга.
Дум илиниб тишимга,
Қанча тортмай йиқмадим,
Думдан тишим чиқмади.
Мени нотавон билиб,
Думини гажак қилиб,
Ерга урди-ку чунон,
Оғзи-бурним бӯлди кон…!
Билмайин қолдим, эссиз,
Ерга ётганим хушсиз.
Кӯкрагим бериб ерга,
Ботибман қора терга…
Ҳидлаб тургач қашқа ит,
Ириллашди бошқа ит,
Улар қолди урушиб,
Мен-чи, қочдим тиришиб.
Мени шу бош вазирим,
Йӯқ олтинбош вазирим,
Берди одил маслаҳат:
– Итларга қилинг шафқат!
Улар алқайди Сизни,
Қӯриқлар ҳаммамизни…
Қиличим белдан ечдим,
Итлар гуноҳин кечдим.
Инсонлардан ӯч олгум,
Ит кунин бошга солгум.
Деб СИЧҚОНШОҲ бақирмиш.
– Жаллод, -дея чақирмиш.
БАҲОДИР бардам шу пайт
Деди: Шоҳ, феълингдан қайт!
Шоҳ сӯзидан қайтмабди,
Бир лозим сӯз айтмабди.
Баҳодир-чи, қӯйнидан
Аста ушлаб бӯйнидан,
Мушукни олди ногоҳ,
Тахтда тошдек қотди ШОҲ…
Омад кетдими чаппа,
Myшуквой босди таппа.
Эзғилаб ӯйин қилди,
Жонига қийин қилди…
Бардошига кетиб дарз,
Баҳодирга қилди арз:
– Қутқаз мени, эй инсон,
Тортиқ этай молу жон.
Дилда неки муддоанг.
Барчаси бӯлар бажо…
Кӯзлар кӯзга мунтазир,
Тош қотган эрди вазир.
Фикрин этиб сарҳисоб,
Йигит айлабди хитоб:
– Менга керак кӯрсичқон,
Олиб қочган ушоқ нон!!!…
Чопарларин елдирди,
Кӯрсичқонни келтирди.
Қистов этгач Баҳодир,
Озод қилинди Кампир.
-4-
Баҳодир ҳам Кампиршо,
Дилда кӯклаб муддоа,
Нон ушоғини олиб,
Асраб, ҳамёнга солиб,
Қайтибдилар ортига –
Кампиршонинг тахтига.
Сувга солингач ушоқ,
Булут тошибди оппоқ.
Гӯё ойнайи жаҳон,

Аксланмиш кенг жаҳон.
Яқин кӯринганмиш ой,
Ойда ғамгин БАҲОРОЙ.
Унда Шоҳ эмиш Аждар,
Typгaн битмиши заҳар.
Oғзи ӯпқон ғор эмиш,
Ҳар мӯйлови дор эмиш.
Кӯзида ут ёнармиш,
Тиши тоғни ёрармиш.
О, асирмиш Гулбаҳор,
Руҳ қақшар гирёну зор.
Юрак-бағри тӯла қон,
Ой чеҳраси заъфарон.
Баҳодир ойга боқиб,
Қалбда ишқ чақмоқ чақиб,
Ширин ӯйга толибди,
Ошиқ бӯлиб қолибди.
Сувда қалқиб зоғора,
Жаранглабди тоғора.
Oқ булуг-чи, бӯлиб от,
Ёзибди синмас қанот.
– Ол, миниб Ойга учгин,
Бахтинг- Баҳорни кучгин.
Енгилса дажжол Аждар,
Сеникидир Гулбаҳор.
Кӯрқмай отлан сафарга,
Сени кутган зафарга…
Тезроқ қайт, мен кутарман
Кечиқсанг қон ютарман, –
Деб кампир айтмиш сирни.
Дулдул от Баҳодирни.
Кӯтарганча учибди.
Елдириб само сари,
Тинсиз парвоз этибди.
Охир Ойга етибди:
Марддан кӯнгли тӯлган от,
Мудом бӯлсин деб нажот:
– Ёлимдан юлвол, дебди,
Сиримни билвол, дебди.
Керак чоғ ёлни сила,
Неки тилагинг тила
Шу он ҳозир бӯлурман,
Сенга кӯмак берурман.

1-БОЛА:
– Нечун дӯстлашди оқ от?

2-БОЛА:
– Қандай берар ёл нажот?

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Мардликка қолиб қойил,
Дустликка бӯлиб мойил,
Оқ от тутинди ӯртоқ,
Дустлашган дил жонизоқ!
Тингланг, сиз болажонлар,
Аҳил, дӯст-жонажонлар!

БОЛАЛАР:
– Айтинг, бобо, зӯр экан,
Баҳодир жасур экан…

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Сӯзда давом этмиш от,
Дӯстга бергувчи нажот.
– Борсанг тоғ орти билан
Йӯлдан чиқар кӯп илон.

Барчаси алдов-суврат,
Қалбингда ёнсин ғайрат.
Toғ-ортидан чиқар тоғ,
Яна кӯринар чopбoғ.
Юравер ичкарига,
Парво қилмай барига.
Етасан аждарҳога –
Бало янглиғ юҳога.
У билан жанг қилурсан,
Ҳолини танг қилурсан.
Билки, сустлашсанг агар,
Ажал домига тортар.
Ӯзингни тугиб адил,
Қорнига киргин дадил.
Шу ёлни уч бор сила,
Ӯзишгга омад тила.
Тез етурман ёнингга,
Аждарҳонинг жонига,
Бирга берамиз азоб,
Шишиб ёрилар каззоб…

-5-
Асл отдан билгач сир
Кучга тулиб Баҳодир
Баҳорин излаб кетди,
Йӯлда кӯп сирлар ӯтди.
Ҳар тоғдан ошғанида,
Қуюндай тошганида,
Эрирди муздаган қор,
Қалб тӯрида Гулбаҳор.
Бир пайт ис олиб Аждар,
Ҳар тишин этиб ханжар,

Рақибга оғзин очиб,.
Олов заҳрини сочиб,
Ҳар ёндан солиб даҳшат,
Ёғдирибди шум ваҳшат.
Ҳар кӯзи дош қозондай,
Нафаси чанг-тӯзондай.
Аждар жаҳли ортибди,
Бирдан дамга тортибди.
Асло қӯрқмай Баҳодир,
Аждарга солиб шамшир,
Қилибди қиёмат жанг,
Аждар ҳолин этиб танг,
Ҳар бир қилич солганда,
Аждар бошин олганда,
Ӯсиб чиқармиш қирқ бош,
Оқар саксон кӯздан ёш.
Қон дарёдек оқармиш,
Аждар қаҳри ортармиш.

БОЛАЛАР:
– Қӯрқмайдими Баҳодир?!

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Асло қӯрқмас баҳодир.
Ёвузла жанг қилмаса,
Ҳолини танг қилмаса,
Кӯрсатмаса зӯр ғайрат,
Чекмаса дард, машаққат,
Ғалаба қайдан келсин,
КИМ УНИ БОТИР ДЕСИН?!

БОЛАЛАР
– Айтинг, бобо, зӯр экан,
Баҳодир жасур экан.

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Бу ҳолни кӯрган БАҲОР,
Дилга олам бӯлиб тор,
Баҳодирга боқарқан,
Кӯзга севги балқаркан.
Жанг қилишиб юзма-юз,.
Ӯтди қирқ кеча-кундуз.
Оҳ, кетаркан сӯнгги жанг,
Баҳордирнинг ҳоли танг,
Бирдан кетибди ҳушдан.
Баҳорой етиб қушдай
Тиззага олиб бошин,
Артиб йигит кӯз ёшин.
Сулув, барно, ойжамол,
Елпиб бсрибди шамол,
Баҳодир тортса ҳушёр,
Йиғлаб турганмаш БАҲОР:
– Мен бор, қувват олурсан,
Куч-ғайртга тӯлурсан.
Зӯр курашнинг гашти бор –
Деб қучибди Гулбаҳор…
Чинқириб, oғзин очиб,
Олов заҳрини сочиб.
Аждар дамга тортибди,
Икковин ҳам ютибди…

БОЛАЛАР:
-Э-э, ат-танг? Э, аттанг!!!

ЭРТАКЧИ БОБО:
– Аждар қорнида дарҳол
Оғирлашмасдан аҳвол,
От ёлини силабди,
Бахтга омад тилабди.
Зум ӯтмайин оқ булут,
Caқлaб турмайин сукуг,
Аждар бурнидан кириб,
Копток мисол шишириб,
Қорнини этиб таранг,
Ёвуз ҳолин этди танг.
Бу азобга чидолмай,
Бошқа илож ҳилол май.
Кӯзидан сел бӯлиб ёш,
Қояга урибди бош.
Бирдан “Та-а-а-ар!” ёрилибди,
Овоз ерга етибди…

-6-
Оқ булут!
Оппоқ булут!!
Турган: битгани қут!
Чиқариб ёлқин қанот,
Бӯб қолиблк дуддул oт.
Баҳодир бирла Баҳор –
Эш қалблар боқиб хумор,
Вафодор ул жонзодга,
Замин томон учишди,
Келиб Ерни кучишди.
Кампир билан Гулбаҳор,
Кӯришлк йиғлаб зор -зор.
Ӯпиб-ӯпиб кучишди.
Ҳол сӯрашиб туришди.
– Раҳмат, – деб Баҳодирга,
Меҳрин гулдай сочибди,
Бор сеҳрини очибди.
Кампир ҳам қиз бӯлибди,
Барча хушҳол кулибди.
Тӯйга келиб тирик жон.
Яшнаб кетибди жаҳон…
Йигит-қиз – ошиқ-маъшуқ,
Бир бирига ярашиқ,
Элга хизмат этдилар,
Муродига етдилар.

ХОТИМА
Тинглаб болалар эртак,
Гурлаб оловли юрак,
Одобликни суйдилар,
Жасоратни туйдилар.
Мардликдан олиб сабоқ,
Бир-бирига чин ӯртоқ,
Бӯлмоққа аҳдлашдилар,
Дил-дилдан шаҳдлашдилар.
Дер болалар шу асно:
– РАҲМАТ, эртакчи БОБО!
Зӯр экан эртагингиз,
Сизга шу тилагимиз:
– Дунё туогунча туринг,
Эртаклар айтиб юринг!
Сиз ҳам етинг муродга,
Мени ҳам олинг ёдга!

ИНОКШОҲ В А КЕНЖАМОҲ
I
Қадим-қадим замонда,
Офтобрӯя томонда.
Шаҳри азим бор экан,
Шоҳи зап номдор экан.
Бир кун паймони тӯлиб,
Подшоҳ қолибди ӯлиб.
Шоҳаншоҳ тож тахтига,
Элу юртнb бахтига,
Ягона ӯғли Анвар,
Бӯлибди Олий сарвар.
Бошида порлаб чароғ,
Ақли ӯзига байроқ.
Пеша айлаб адолат,
Эш бӯбди бахт-саодат.
Бӯлса ҳамки гарчи ёш,
Эл-юрт бахтига қуёш.
Донолари бирлашиб,
Вазирлари кенгашиб,
Қӯшни шоҳнинг қизига,
Чӯлпоной юлдузига,
Қӯйишибди зӯр совчи,
Совчики – доно ,синчи,
Қизни расо синабди,
Отасин кӯндирибди.
II
Бошлашиб тантана тӯй,
Сӯйдириб кӯп туя, қӯй.
Қирқ кечаю қирқ қундуз,
Элга бериб нону туз
Табрик айлаб кӯп меҳмон,
Куёв бӯпти Анваржон
Ой келинчак-Шаҳзода
Оқил, доно, озода.
Ой дегудек юзи бор,
Кун дегудек кӯзи бор.
Анваршоҳнинг дил-жони,
Дилрабо жон-имони.
Суришиб давру даврон,
Жуфт лоладек ширин жон.
Анча йиллар ӯтса ҳам,
Қону зардоб ютса ҳам,
Худо бермабди тирноқ
Шундан тортурлар қийноқ.
Бир кун хотин сӯз бошлаб,
Хумор кӯзларин ёшлаб:
– Жоним, Шоҳим, уйланинг,
Фарзандлик бӯлиб қолинг.
Аллоҳ берса бир тирноқ,
Бизга бӯлар овунчоқ…
Танти бека бӯлиб бош,
Кӯпга бериб катта ош,
Чӯрисин обберибди,
Дили заҳрин терибди.
Яна йиллар ӯтибди,
Болани кутишибди.
Қилишса ҳам кӯп нола,
Ҳайҳот, бӯлмабди бола.
Бӯлиб фарзанд гадойи,
Қилса ҳам хайр-худойи.
Йӯқ,-йӯқ,, бермабди Худо,
Фарзандга учов гадо…
Элдан олиб кӯп дуо,
– Бенасиб этма, Худо!
Бӯлмагач бошқа илож.
Кӯзга қӯринмай тахт-тож,
Яна уйланмоқ учун,
Ишга солиб бор кучин.
Чор ҳадга қӯйиб одам,
Шоҳ қиз қидирмиш дам-дам,
Топиб Миср қизини,
Ягона юлдузини,
Гапни дӯндиришибди,
Шоҳни кӯндиришибди,
Қилишиб зӯр тантана,
Ӯйин-қулгилар яна,
Карнаю сурнай билан,
Дап-дойра, қӯшнай билан,
Келтиришди Паризод.
Кимлар ғамгин, кимлар шод ?!
III
Яна учтӯрт йил ӯтмиш,
Тӯртовлон фарзанд кутмиш.
Йӯк-йӯқ, фарзанд бӯлмабди,
Бахти сира кулмабди.
Юрар бир тирноққа зор,
Ёруғ дунё Шоҳга дор…
Узун тунлар ӯйлармиш,
– Айб ӯзимда, — деярмиш.
Бориб дов бозорларга,
Бош уриб мозорларга,
Гадо, маддоҳни тӯплаб,
Садақа бермиш кӯплаб.
Фолчига борди дам-дам,
Ӯқитди муллога ҳам.
Таваккал деб Худога,
Азизу авлиёга,
Нолалар қилиб дилдан,
Сиғинди жон дил билан.
Бӯлмабди сира нажот,
Тугабди сабр, ҳайхот!
Қолгандек маломатга,
Нокасларга уятга.
Ғам-ғуссага тӯлганмиш,
Ҳар куни минг ӯлганмиш…
IV
Йиллар ӯтиб бир куни,
Куйиб, тутоқиб тани,
Олов олиб турганда,
Тахтига ӯтирганда,
Сочу соқол қордан oқ,
Кийинган жуда оппоқ,
Қоқиб зӯраки томоқ,
Таёғин таққиллатиб,
Соқолин селкиллатиб.
Кӯзда бир фаришта ҳол,
Қаландар сифат бир чол.
Қабулгоҳда турганмиш,
– Мен бир гaдo, – деганмиш.
Ҳақ, дӯст, ё Аллоҳ,
Шайдуллоҳ ба номи Аллоҳ,
Аллоҳ, – деб, чақирармиш,
– Хайр, – деб, бақирармиш.
Беришибди пул ҳам нон,
– Олинг, – дея бобожон.
Ҳеч нарсани олмасмиш,
Гапга қулоқ солмасмиш.
– Мен Шоҳни қӯрмоқчиман.
Ундан хайр олмоқчиман, –
Дея, тураверибди,
Таёқ ураверибди,
Чолнинг олмаслигини,
Гапдан тоймаслигини,
Етказибдилар Шоҳга,
Шоҳ, ки олам паноҳга.
Шоҳ деганмиш: Ижозат!
Кирсин, – дебди шу заҳот.
Таёғин тақиллатиб,
Соқолин селкиллатиб,
Шоҳ олдига кириб чол,
– Ассалом, – деб бемалол.
Ӯтириб Шоҳ ёнидан,
Гапни бошлабди шундан:
– Буларинг чиқиб кетсин,
Бизларни холи этсин.
Чиқишибди Вазирлар,
Котибот, ҳам нозирлар.
Шоҳ дебди: Гапир эй, чол,
Чолни гапи безавол.
– Узун тунлар ётиб жим,
Йиғлаб чиқасан сим-сим.
Кӯп қонлар ютмоқдасан,
Бир фарзанд кӯтмоқдасан.
Барча сирнинг-билурмен,
Сенга ёрдам берурмен.
Учта ӯғил кӯрурсан,
Хурраму шод бӯлурсан
Эвазига, Анваржон,
Бирин менга берурсан.
Шунга сен розимисан,
Ёки. норозимисан?
Шоҳнинг дили ёришиб,
Кӯнглида бахт қоришиб:
– Сӯзсиз рози бӯлурман,
Хоҳишингиз. берурман…!
Чол киссадан уч олма,
Чиқариб, дебди: Ол, ма!
Хотинларинг ейишсин,
Meни ҳам ёд этишсин,
Дея, хайрлашибди чол;
Подшоҳ қолибди хушҳол.
Ойдек отинларига,
Бедов хотинларига,
Чол сӯзин билдирибди,
Биттадан едирибди…
Тӯққиз ою, тӯққиз кун,
Тилаги топиб якун.
Уч ӯғил тӯғилибди.
Ҳамма дилшод кулибди.
Шоҳ терисига сиғмай,
Ҳеч нарсани аямай.
Эл аро бӯб ёруғ юз,
Тӯй қиб қирқ кеча-кундуз,
Ҳосил бӯлгандан мурод,
Ота руҳин этиб шод.
Қӯлга олиб бахтдан жом,
Қӯйдирибди яхши ном:
Бӯлишсин деб бир жаҳон,
Шоди, Ҳоди, Иноқжон…
V
Хотинлар еган олма,
Учови уч хил экан.
Каттаси еган олма,
Озгина зада еган.
Ӯртанчи еган олма,
Битта қурт тешган экан.
Кичиги еган олма,
Асал-бежирим экан.
Катта хотиндан Шоди,
Бироз пучуқроқ бӯбди,
Ӯртанчисидан Ҳоди,
Кӯзи қийшиқроқ бӯбди,
Кичик хотиндан Иноқ,
Бежирим туғилибди.
Иноқ Шоҳ ӯзидаймиш,
Кӯзлари кӯзидаймиш.
Хотинларига деб сир,
Тайинлабди «асранг», деб.
Ӯссин дея дов, қодир,
Эҳтиёт, авайланг, деб.
Ҳаммадан Иноқжонни,
Жондек яхши кӯраркан,
Ҳар куни аҳволини
Алоҳида сӯраркан.
Орадан беш йил ӯтиб.
Шоҳ шодликдан бол ютиб.
Ӯғилчалар ӯсмиш соғ,
Ҳаммалари димоғ чоғ.
Яхши устозни танлаб,
Энг мумтозини сайлаб,
Топширибди ӯқишга,
Илм, одоб, уқишга,
Моҳир, доно муаллим,
Уларга бермиш таълим.
Ақл-идрокка бериб тоб.
Ӯқитмиш юзлаб китоб.
Ҳар caбoқ кӯрганданоқ,
Ӯткир зеҳнли Иноқ.
Ёдлаб оларди дилга,
Қайнаб чиқарди тилга.
Не ӯргатса ӯқирди.
Ӯзи шеър ҳам тӯқирди.
Булбули гӯё эрди,
Ақли бир дунё эрди.
Кучи йигитларга тенг.
Гӯё Алпомишча денг.
Қӯрқув не билмас эрди,
Қӯллари олмос эрди;
Отда чавандозликни,
Сафда ёйандозликни,
Сувда чаққон сӯзишни,
Пойгаларда ӯзишни,
Нишонни чирт уришни,
Ҳам одобли юришни.
Субҳу шом машқ қиларди.
Билмаганин сӯрарди.
Шу боисдан Шоҳанвар,
Жон дилидек кӯрарди:
– О, дилгинам, жоним деб,
Жонимга иймоним, деб.
Ҳар чоқда ӯйнашарди,
Ӯйнашиб, қувнашарди.
Шундай ӯтди ӯн беш йил,
Ақлига ҳамма қойил.
Шамшоддек ӯсавермиш,
Қувватга тӯлавермиш.
Шоҳ ишончга тӯлганда
Умид билан юрганда.
Таёғин тақиллатиб
Соқолин селкиллатиб:
– Ё, ҳу ё Аллоҳ,
Ҳақ дӯст, ё Аллоҳ
Деб, ӯша чол келибди,
Томоқ қоқиб турибди.
Нон беришса олмабди,
Ош беришса олмабди.
Гул беришса олмабди,
Пул беришса олмабди.
– Мен Шоҳни қӯрмоқчиман.
Ҳол-аҳвол сӯрмоқчиман,
– Дея, туриб олибди,
Шовқин, сурон солибди…
Шоҳга бермишлар хабар,
Ёнмасмикан хушку тар…?
Кирди, салом, деб хушҳол.
Шоҳ кӯрсаки ӯша чол.
Бирдан ёдига тушди,
Ақли бошидан учди:
– Жаллод! – дея чақирди,
Зиндон! – дея бақирди.
– Лаббай! – деб, кирди жаллод,
Саф тортгандай қирқ шамшод.
– Бу чолни гумдон қилинг,
Обборинг зиндон қилинг!
Чол зиндонда чирисин,
Этин кана, бит есин!
Бошига тортиб довул,
Қӯйинг қирқта қаровул!
Ҳаммаси полвон-полвон,
Қӯйдилар қирқта посбон…
Лек, эрталаб ӯша чол,
Бӯлиб ундан ҳам ӯсал.
Таёғин тақиллатиб,
Соқолин селкиллатиб.
Тахтга чиқиб олибди,
– Бер! – деб ғавғо солибди.
– Жаллод! – дея бақирмиш,
Қирқта жаллод чакирмиш.
«Дорга ос!» – деб буюрмиш,
Жаллод судраб югурмиш.
– Қоч! — дея, жуда хушҳол,
Дорга таёқ солди чол.
Бирдан шамол гувиллаб,
Дор титрабон увиллаб.
Таг томиридан тӯзиб,
Ипларин узиб-узиб.
Чиқиб кетмиш осмонга,
Барча қолмиш тӯзонга.
Чол сеҳри қиб тантана,
Чол тахтга кирди яна.
Илож тополмагач Шоҳ,
Тортиб ич-ичидан оҳ:
– Ота, майли оларсиз,
Ӯғилли бӯб қоларсиз.
Лек, болалар касалроқ,
Мӯҳлат берасиз озроқ.
Қирқ кун деганда келинг,
Бировин сайлаб олинг.
Сӯзимдан қайтмагаймаи,
Бошқа сӯз айтмагайман.
VI
Шоҳ дилдан егандан ғам,
Чорҳадга қӯйиб одам.
Иноқ қадлик ӯғилдан,
Кенг ӯмровли норғулдан,
Қирқтасин келтиртирди,
Бирдек кийим кийдирди.
Зар-зеварлар тақтирди,
Бирдек, расо боқтирди.
Мақсад: чолни чалғитмоқ,
Иноқни олиб қолмоқ.
Барини болажон деб,
Бирдек парвариш қилиб.
Сийлаб, ардоқлаб бутун,
Тарбият қилди қирқ кун.
Taёғин тақиллатиб,
Соқолии селкиллатиб.
Кириб келди ӯша чол,
Шоҳ дебди: Чол, сайлаб ол!
– Чол ажратолмас зинҳор,
Деб, қирқ болани қатор.
Уйга чолни киритди,
Қирқ болани кӯрсатди.
Чол тӯғри бориб хушҳол,
Ӯйнатиб така соқол.
Пастки лабини тишлаб,
Иноқ қӯлидан ушлаб,
Тортиб чиқарди сафдан,
Ҳамма ҳайрон бу гапдан.
Анваршоҳ, шамдек қотди,
Ақлу ҳушин йӯқотди.
Шоҳ ушлаб бӯлди бермас,
Қӯлидан тортди бирпас.
– Шоҳ беҳуда сӯз айтмас,
Ӯз ваъдасидан қайтмас!!!
Дея, дӯғлаб солди чол,
Силкитиб така соқол.
Шоҳ тикка қолди қотиб,
Кӯзи қоронғи тортиб.
Ортга боқиб Иноқжон, .
Кӯз ёши маржон-маржон.
Чол силтаклаб урар дӯқ,
Ҳеч кимда ҳеч илож йӯқ…
Тоғу чӯлда йӯл юрди,
Йӯл юрса ҳам мӯл юрди.
Жуда ҳориди Иноқ,
Чол мункайиб ӯша чоқ.
Сеҳрлаб Иноқжонни,
Болажон, азиз жонни,
Битта тумор айлади,
Ӯз бӯйнига бойлади.
Саҳро, чӯллардан ӯтди,
Тубсиз йӯллардан ӯтди.
Бир куни эрта тонгда,
Чол тахтига етганда,
Яна шу азиз жонни,
Жонки, жон-Иноқжонни,
Ӯз ҳолига келтирди,
Орқасидан юрдирди.
Саҳро ичра тор йӯлда,
Чанглаб ётган сур чӯлда,
Одам боши кӯринди,
Иноқ тепиб уринди.
Калладан чиқди овоз;
– Ҳой бола, тинглагин соз!
Ман ҳам эдим санидай,
Сан бӯларсан манидай.
Иноқ ӯзин йӯқотмай,
Қӯрқмай, ҳам шамдек қотмай,
Бӯлиб, яқин, юзма-юз,
Каллага дебди бир сӯз:
– Сабабини айт, – дебди,
Менга йӯл кӯрсат дебди.
Калла дебди: қулоқ сол.
Пандим дилга жойлаб ол.
Бу-сеҳргар дев. Бил-чол,
Ялмоғиз ӯта баттол.
Тождор тахтига бориб,
Бор нарсани кӯрсатиб,
Сӯнг, обборар бир жойга,
Беолов қайнар мойга.
– Бу-мозор, айлан, – дейди,
Тез-тез, тез айлан, – дейди.
Дегин: Бундан қӯрқаман,
Сиз айланинг кӯрайман…
Қозонга мой қайнаса,
Чол қозондан айланса,
Деворда бор зӯр тӯқмоқ,
Тӯқмоқни ол ӯша чоқ.
Кучииг тӯплаб билакка,
Омад истаб тилакка.
Қулоғин остита сол.
Жизза бӯлур бу дев чол.
Гӯшт-мой ҳиди чиққан дам,
Миёвлабон дам бадам.
Бароқ оқ мушук келур,
Гӯштдан бир ҳидлаб кӯрур.
Сондан бир парча кесиб,
Пичоқ учида илиб.
Мушуквойга берурсан,
Сӯнг, бахтингни кӯрурсан.
Бӯйнида қирқ калит бор,
Калит сенга интизор.
У ерда кӯп сир, тилсим,
Ҳаммаси бӯлур таслим.
Мани ол. Ҳов четроққа.
Қазлаб, қopa тупроққа.
Кӯмиб кӯйсанг, бӯлди, бас,
Бошқа иш керак эмас.
Сани этаман дуо,
Ҳосил бӯлур муддаонг…
Иноқ каллани олиб,
Пуфлаб қӯйнига солиб,
Катта йӯлдан четроққа,
Қазлаб, қopa тупpoққa.
Авайлаб қӯйди кӯмиб,
Дуо, фотиҳа ӯқиб.

Сӯнг, чопиб чолга етмиш,
Чол-чи, сӯроққа тутмиш.
Асло шошмай Иноқжон:
– Ӯйнаб қолдим бобожон.
– Иккинчи ортда қолма,
Кӯз ӯнгимдан йӯқолма!
– Сизни ота биламан,
Не десангиз қиламан.
Кулиб турмиш Иноқжон.
Бобога бӯлгудек жон.
VII
Етганмиш чол тахтига,
Меҳр қӯйган бахтига.
Чор атрофи тоғ эрмиш.
Бирам яшноқ боғ эрмиш,
Андалиб ӯқиp ёр-ёр,
Қушлар чалгандай сетор.
Чолни кӯргандай гувва.
Каклик, бедона, саъва,
Сайрашнбди чулдираб.
Боғ тӯлибди гулдираб.
Қават-қават кошона,
Ӯртада тахт шоҳона.
Мевалар ғарқ пишганмиш.
Тагларига тушганмиш.
Гуллар чаман очганмиш,
Атрин ҳарён сочганмиш.
Oҳ-ҳo, гӯёки жаннат,
Исти-бисти фароғат.
Бир ёнда қозон, ӯчоқ,
Ёнида тӯқмоқ, пичоқ.
Қозонга етиб бормиш,
Чолни жазава олмиш.
– Айлан, айлан, бу-мозор,
Мозорда кӯп хислат бор.
– Бобо, – дебди, Иноқжон,
Сизсиз менга жона-жон.
Мозордан ман қӯрқаман,
Сизсиз айланинг кӯрайман.
Ортингиздан юрайин,
Не десангиз қилайин.
Чол ӯйноқлаб айланди,
Иноқжон заб шайланди.
Ёғ жариллаб қайнарди,
Булбулдайин сайрарди.
Чолни чапғалат этиб,
Шашпар тӯқмоққа етиб,
Қӯлида маҳкам олмиш,
Чолни бӯйнига солмиш.
Учиб оёқ осмонга,
Калласи паст томонга.
Шаппа тушди қозонга,
Дуд айланди тӯзонга.
Бир бӯкириб ариллаб.
Чол қоврилди жариллаб.
Гӯшт-ёғ ҳидини туйиб,
Емоқ учун бир тӯйиб.
Деб миёв, миёв, миёв,
Ризқимга келдими ов.
Лабини ялаб пучуқ,
Келди оқ катта мушук.
Қирқ калит бор бӯйнида,
Шартта тушди ӯйинга.
Пишган сон, гӯштдан кесиб,
Мушукка берди е, деб.
Мушук гӯштдан еб, тӯйиб
Иноққа бӯйин тутиб.
Қирқ калитни узатти,
Олгин, – дея кузатти.
Ичма-ич қирқ хазина,
Лим-лим тӯла ганжина.
Иноққа экан тилсим,
Ҳаммаси бӯлди таслим…
VIII
Иноқжон нафас ростлаб,
Ақлини ишга мослаб.
Аввал бир уйни очди,
Ақли бошидан қочди:
– Бирдан чиқди кӯп овоз,
Чалингандай ғижжак, соз.
– Ман арриғу, у семиз,
Ман арриғу, у семиз.
Экан девнинг асири,
Очилди битта сири.
Бир-бир очди қулфларни,
Ичма-ич қирқ уйларни.
Эҳ-ҳа, қанча хазина,
Вақ-вақ қайнар ганжина.
Уй-уйлар тӯла либос,
Ҳар ким кийса эмиш мос.
Шақ-шақ қайнар зар-зевар,
Забаржад, дур ва гавҳар.
Бахтга омад тилади,
Сочин зарга белади.
Бир уйни очса оқ от,
От-ки, чақмоқдан қанот.
Бир този-ю, бир ов қуш,
Чиқариб ажиб товуш,

Бир-бирининг устидан,
От бӯйнидан, остидан.
Ӯтмоқдадур учишиб,
Бир-бирини қучишиб.
Михда шоҳона либос,
Қилич, қалқон шоҳга мос.
От сийна, тӯшин силаб,
Қӯчиб, ӯпиб, хӯп сийлаб.
– Йигитман, нажотимсан.
Учмоққа қанотимсан,
Шундай билиб кӯп сирни,
Бӯшатди асирларни:
– Ҳар биринг ӯзингга мос,
Танлаб, кийишинг либос.
Олинг зар-зеварлардан,
Ҳам дуру гавҳарлардан.
Катта йӯлдан кетинглар,
Уйларингга етинглар.
Деб, барини жӯнатди,
Дилларини шод этди.
IX
Эртаси барвақт туриб,
Чор атрофларни кӯриб.
Ӯқиб шукрона намоз,
Хаста дилин этиб ёз.
Эгарлаб учқур отин
Чақмоқдан тез қанотин,
Қилич, қалқонин осиб,
Шоҳона қадам босиб,
Кийиб шоҳона либос,
Юриб шоҳаншоҳга хос.
Чаққон минди отига,
Бахтиёр қанотига.
Кӯтариб от жиловин,
Ов қуши, тозивойин.
Ақлини олиб қӯлга,
Чиқди бесарҳад йӯлга.
Яшиндек учиб кетди,
Зумда шаҳарга етди.
Шаҳардан сал четроққа,
Чинор ости-булоққа,
Тушиб боғлабон отин,
Вафодор, дил қанотин,
Дарҳол олиб таҳорат,
Этиб катта қироат.
Отин ёлидан олди,
Ӯнг чӯнтагига солди
– Сизга дилим ӯзатсам,
Қачон ёлдан тутатсам,

Дарров етиб келурсиз,
Хизмат бажо қилурсиз.
Деб, ӯпиб кӯз юзидан,
Гир айланиб ӯзидан.
– Бор, – деб жавобин айтди,
От, қуш, тозиси қайтди.
Эчки қоринга жаплаб,
Ясади жумур боплаб.
Бошига қийиб олди,
Кал бачча бӯлиб қолди.
Йӯл, атрофларни кӯриб,
Шаҳарга борди кириб.
Катта йӯлнинг четида,
Бир деворнинг остида.
Турди бӯйнини эгиб,
Кимдир раҳм қилар деб.
Бир чоқ келиб бир кампир,
Қӯлида юки оғир.
Кӯриб қолди болани,
Очилмаган лолани.
– Сен кимнинг фарзандисан,
Азизи – дилбандисан?
– Мен мусофир, Онажон,
Қидирурман бурда нон.
Ӯғилсизга ӯғилман,
Қизсизга қиз бӯлурман.
Ҳеч бир борар жойим йӯқ,
– Мен билан юр, этай тӯқ.
Мен ҳам якка, ӯғлим бӯл,
Шону шавкатларга тӯл.
Кампир уйга оббориб,
Уй жойларин кӯрсатиб,
Бир-биридан ӯтинди,
Она-бола тутинди.
X
Она тонг билан ҳар кун,
Ғайратга тӯлиб бутун,
Ӯз ишига кетади,
Шоҳ боғига етарди.
Чарх урарди гулзорга,
Гулзор-ки, чаманзорга.
Мӯралаб, хӯп оралаб,
Раъносидан саралаб.
Боғларкан уч гулдаста,
Шунга экан вобаста.
Шоҳнинг учов қизига,
Уччала юлдузига.
Атайлаб терар экан,
Ҳар куни берарэкан.
XI
Ӯша кун ишга кетиб,
Кечқурун қайтиб келиб.
Уй, ҳовлисига кирса,
Қай кӯз билан-ки кӯрса.
Ӯз уйига ӯхшамас,
Бирор жойда йӯқ гард. Хас.
Чорҳад ойнадан тоза,
Ҳамма нарса озода.
Жой-жойига қӯйилган,
Йӯлларга сув урилган.
Ялтирлар идиш-товоқ,
Қора қозон ҳам оппоқ.
Барча неъматлар бормиш,
Ширин таом тайёрмиш.
Кампир жуда қувониб,
Дуо қилибди ёниб.
Шундай ӯтиб ой-кунлар,
Кампир гулзорга жӯнар.
Ӯғли ҳам эргашибмиш,
Қол, деса ҳам кӯнмабмиш.
Онасига ёрдамчи,
Гӯё ёрдамчи гулчи.
Гулзорларни оралаб,
Барносидан саралаб.
Боғлабди бир гулдаста,
Бандига дил дилбаста.
Бугунги иш битибди,
Гул уч қизга етибди.
Кенжаси опти сайлаб,
Ҳидлабди кӯп ардоқлаб.
Гул ҳар кундагидекмас,
Хуш бӯйи айлади маст.
Зап боғланган дид билан,
Дидки, дилкаш ҳид билан.
Кенжамоҳ ҳиддан тӯймай,
Бағрига боcap қӯймай.
– Бу гулни ким боғлаган,
Хаста дилим доғлаган.
– О, жон қизим қош кӯзим,
Гулни боғлаган ӯзим!
Кенжамоҳ кӯнмас ҳеҷам,
Кампир: Ӯзим-ӯзим деса ҳам,
Не қилай, кал ӯғлим бор,
Барча ишимга дастёр.
Шу куни у терганди,
Шуни сенга бергандим.
Кенжамоҳ ақли учмиш,
Қалбига учқун тушмиш.
Ҳар кун келар гулдаста.
Оташи ишқ пайваста.
Қиз ишқи ӯтлаб лов-лов,
Кӯрмоқ керак-ов, бир рав.
Ким экан у кал бачча,
Қалбимни эзар бунча.
Кунлар ора кун ӯтиб,
Кенжамоҳ кӯп қон ютиб.
Опаларини чорлаб, ,
Махфий машварат айлаб;
– Отамдан бир сӯрайлик,
Гулзорда сайр қилайлик.
Терайлик ол гулларни.
Ёзайлик кӯнгилларни.
Бу гапга унабдилар,
Уччовлон сӯрабдилар.
Шоҳ берибди ижозат,
Жума кунига фақат.
Кампирга хабар етмиш,
У ӯғлин огоҳ этмиш.
Ӯғли булоққа бориб,
Наф номоз ӯқиб олиб.
От ёлин тутатибди,
Оти зумда етибди.
Ӯпиб, юзларин силаб,
Бахтига омад тилаб,
Шоҳона либосини,
Қиличу қалқонини,
Кийиб отин жӯнатди,
Ӯзи гулзорга етди.
Боғлаб терма гулдаста,
Ӯз бахтига дилбаста.
Интиқ бӯб гулчиройга,
Яширинди бир жойга.
Гурлашиб дарвозадан,
Кирқ-кирқ канизи билан,
Келишди шоҳ қизлари,
Уч порлоқ юлдузлари.
Ҳамманинг кӯзи гулда,
Кенжамоҳники ӯзга,
Чор ҳадга боқар зимдан,
Қалби, жону дил билан,
Кал баччани қӯрмоқчи,
Кимсан дея сӯрмоқчи.
Тутақиб тошиқади,
Кӯрмоққа ошиқади.
Кенжамоҳ жамолини,
Сарв қомат камолини.
Иноқжон хӯп кузатди,
Секин ӯзин кӯрсатди.
Кенжамоҳ аста-секин,
Орқароқ қолиб кейин,
Гул термоқ баҳонада,
Ӯзин олиб панадан.
Ӯша томонга юрди,
– Гулчи кал Сизми? – сӯрди.
Эмас экан кал бачча,
Экан ажиб шоҳбачча.
О, – Иноқжон тутди гул,
Кенжамоҳ берди кӯнгил.
Анча вақт ӯйнашдилар,
Ишқона сӯзлашдилар.
Дил узолмай бир-бирдан,
Сӯнг опалари билан.
Ҳар қайси ӯз майлига,
Ӯтди қовун сайлига.
Ғуж-ғуж қовун полизда,
Шакардек пишган эди.
Тарвузой тӯмпоқ қорни,
Асал-ла шишган эди.
Ширинак ӯйнашишди,
Тӯйиб-тӯйиб ейишди.
Шунда деди Кенжаой,
Ой келбатли, гул чирой,
– Оралаб ҳар пуштадан
Ҳар биримиз биттадан,
Сайлаб қовун узайлик,
Отамизга элтайлик.
Уларга маъқул тушди,
Сайлаб-сайлаб узишди.
Вазири донолари,
Доноларнинг сардори,
Келтиртиб патнис, пичоқ,
Қовунни сӯйди шу чоқ.
Катта қиз узган қовун,
Ширин. Лек анча ӯтган,
Ӯртанча узган қовун,
Ширинроқ, озроқ ӯтган.
Кенжамоҳ ӯзган қовун,
Асалдай. Вақти етган.
Пичоқ тегиши билан,
Ёрилибди тарсиллаб.
Кӯз ҳам тӯяр рангидан,
Тиш текканда чарсиллаб.
Шоҳ ебди офарин деб,
Барчаси мазза қилиб.
Истаб маънодан огоҳ,
Боисин сӯрабмиш Шоҳ
Вазир дебди: Эй, Шоҳим,
Шоҳки давлат паноҳим.
Қовундан еб кӯрдингиз,
Камроқ ҳаёл сурдингиз.
Булар ишора Сизга.
Таъбирин айтмоқ бизга.
Катта қизнинг қовуни,
Анча ӯтган чиқдиёв.
Ӯртанча қизники-ҳей,
Сал ӯтганроқ чиқдиёв,
Шу боис тезроқ, тезроқ,
Қизларни эрга бермоқ.
Сизга лозим бӯлибди,
Вақт соати тӯлибди.
Ортиқ сақламоқ гуноҳ!..
Тахта бӯб қолибди Шоҳ,
Чунки кӯп совчиларни,
Жеркиб қайтарган эди.
О, энди нима қилди,
Ӯз сӯзи пандин еди.
Вазир дебди: Э, шоҳим,
Одил давлат паноҳим.
Бир ҳовучдан уч қизга,
Уч порлаган юлдузга.
Берасиз бухорча зар,
Кимни ҳоҳласа агар,
Ӯша бошига сочсин,
Ӯз бахтин ӯзи топсин.
Эрта билан саҳарга,
От чоптириб шаҳарга.
Жарчини бақиртирди,
Барчани чақиртирди.
Қизларга зар тутқазди,
Йигитларни ӯтказди;
Бахтига тилаб омад,
Бӯлиб кетди қиёмат.
Катта қиз бош вазирнинг,
Ӯғли бошига сочди.
Ӯртанчи лашкарбоши,
Ӯғли бошига сочди.
Барча бир-бирлаб ӯтди,
Қанча диллар қон ютди.
Лек, Кенжа дил очмади.
Ҳеч кимга зар сочмади.
Ҳамма бӯлганмиш ҳайрон,
Шоҳ дили вайрон-вайрон.
– Келмаган ким қолди, деб,
Билмаган ким қолди, деб.
Қайта хӯб чақиртирмиш.
Жарчини бақиртирмиш.
– Одамлар, ҳой одамлар,
Боққа битган бодомлар,
Эшитмадим, деманглар,
Сӯнг, пушаймон еманглар!
Ӯтмаган қайси йигит,
Кал, шал, кӯр, карми ё бит,
Ким бӯлса келиб ӯтсин,
Бахтини синаб кӯрсин.
Дея, қайта чақирди,
Бозорларда бақирди.
Энди ҳолни кӯринг-чи,
Ер ютгур кампир-гулчи,
Деб, мени кал ӯғлим бор,
Бахти бӯлармикан ёр?…
Дебди: Олиб кел, тезроқ,
Ӯтса-ӯтсин эртароқ.
Кампирой томоқ қоқиб,
Қалби чароғин ёқиб,
Чопиб бориб уйига,
Гир айланиб бӯйига.
Кал ӯғлини юрт билса,
Арк тагидан ӯтиказса.
Жим турган Кенжамоҳим,
Бӯлиб қолиб мулойим.
Ковоғин чирт очибмиш,
Зарни калга сочибмиш.
XII
Ӯт олгандайин Подшоҳ,
Бирдан чуқур тортмиш оҳ,
Қалбидан тортиб азоб,
Жуда бӯбди дарғазаб.
Икки қизини қирқ кун,
Қирқ кеча кундуз бутун,
Дабдаба бирла, ҳайҳай,
Ҳеч нарсани аямай,
Сӯйдириб кӯп туя, қӯй,
Мамлакатга бериб тӯй.
Куёвга узатибди,
Дил заҳрини терибди.
Аммо, Кенжамоҳини,
Ой юзли чиройини
Кални ёқтирган учун,
Тутоқиб дили бутун.
Дилидан келиб қаҳри,
Аждардай қайнаб заҳри
Кӯйиниб жон дилидан,
Бир пиёла сув билан,
Калга никоҳлаб бермиш,
Кӯргилигинг кӯр дермиш…
Элтиб эшакхонага,
Пори-пашшахонага.
Ташланг! – деб фармон бермиш,
Айласин армон дермиш.
Шоҳ фармон бергани он,
Эшакхона бӯб макон.
Кенжамоҳу Калбачча,
Саҳардан то кечгача.
Ишлашди чӯри, қулдай,
Атрофни айлаб гулдай.
Кӯрган кӯзлар ҳавасда,
Чин инсонга шу басда!
Қӯл очишиб дуога,
Шукр этишиб худога,
Яшайверибди шунда,
Кун кечириб кун, тунда…
XIII
Икки қуёвин подшоҳ,
Шом-саҳар айлаб дуо.
Деб, ҳар бир ишга қодир,
Тайинлаб, ӯнг, чап вазир.
Тожу тахтин топширди,
Давлат – бахтин топширди.
Шоҳона савлат тӯкиб,
Дабдабали давр суриб…
Юришган бир паллада,
Хаёл келиб каллага.
Ов қилмоқ исташибди,
Жӯнашга қисташибди.
Шоҳнинг вақти бӯлиб чоғ,
О, егандек музқаймоқ.
Куёвлар айтган заҳот,
Бериб овқуш. този, ит.
Дуо бериб жон дилдан,
Тӯрт юз мергани билан.
Жӯнатганмиш шикорга,
Кийигу каклик овга.
XIV
Кал куёв Кенжамоҳга,
Ой юзли гулчиройга.
Дебди: мен ҳам куёв-ку,
Овлайин каклик, оҳу.
Улар отиб келишса,
Шоҳга тақдим этишса.
Мен қараб ӯтирайми.
Ё бӯзрайиб турайми?
Деб, эшагин эгарлаб,
Тӯша-талқон тайёрлаб.
Дарҳол жӯнаб кетибмиш,
Ҳов булоққа етибмиш.
Дарҳол таҳорат олиб,
Наф намоз ӯқий солиб,
Тутатибди от ёлин,
Ишга солиб аъмолин.
Чақмоқдек чақнаб оти,
Қуш, този қӯш қаноти.
Ӯйноқлаб етиб кепти,
«Лаббайка», – деб турипти
Намоздан хушҳол қӯпиб,
Отин қучоқлаб ӯпиб.
Ӯйнатиб този, лочин,
Кӯкка ёзиб қулочин.
Жӯнабди баланд тоққа,
Кенг дара, зап ӯтлоққа.
Какликлар гурра учмиш,
Кийиклар гурлаб кӯчмиш.
Какликни қувиб лочин,
Ит ҳайдаб оҳуларин.
Иноқ отаверибди.
Ови ётаверибди.
Тӯлиб кетибди кенг сой,
Оёқ қӯймоққа йӯқ жой.
Този, лочин, от билан,
Дӯстлари қанот билан.
Турганида дам ростлаб,
Тоғдан ошиб ҳаллослаб.
Икки овчи келибди,
Таъзим бажо этибди.
Ҳурматин этиб бажо,
Зӯр овчига деб дуо:
– Эртадан то кечгача,
Тоғлардан тошларгача.
Ошдик, ов қилолмадик,
Варзишин билолмадик.
Сизнинг овингиз катта,
Биз тилаймиз тӯрт-бешта.
Отахон шоҳимизга,
Давлат паноҳимизга,
Бизлар совға қилайлик,
Кӯкрагимиз керайлик.
– Йӯқ, менинг лашкарим кӯп,
Сойда ётибди тӯп-тӯп.
Иккови ялинибди,
Жуда кӯп эланибди,
– Йӯқса битта шартим бор,
Шартим енгил, беозор.
– Шартингни айт, шоҳ йигит,
– Шартим сизларга ӯгит…!
Кӯзни чирт-чирт юмгайсиз,
Орқангизни очгайсиз.
Мен мӯҳримни босаман,
Оҳу. каклик бераман.
Улар бир чӯчиб тушмиш,
Икки қат учиб тушмиш.
– Нетдик, олмасак бӯлмас,
Буни ҳеч кимса билмас.
Бу ӯзга юрт шоҳидир,
Бизга фойда оҳудир.
Мӯҳрини босса боссин,
Бизга овидан берсин.
Дея, бирдек овози,
Бирдек бӯлишди рози.
Уларга эриб меҳри,
Иноқжон босди муҳрин.
Деди: олганча олинг,
Қопу хуржунга солинг!
Отларига ортдилар,
Арқон билан тортдилар.
Хушу хушвақт бӯб, тӯлиб,
Иноқжон турар кулиб,
«Ёҳуй, ёҳуй, ёҳуй», – деб,
Бир сиқим дуо қилиб,
Қилганди гӯштлар пишмас.
Ним пишса ҳам тиш ӯтмас.
Ӯзи бир ёш кийикни,
Бир юзу бир какликни,
Хӯржунига жойлабмиш,
Отига ортиб олмиш.
Бориб булоқ бошига,
Лаззат тилаб ошига.
Оту този, қӯшини.
Силаб тана тӯшини.
Чақирсам, келинг дарров,
Боринг, деб берди жавоб.
Кучин йиғиб билакка,
Овин ортиб эшакка,
Етказди Кенжамоҳга,
Сарв қомат гул чиройга.
XV
Овдан отам есин, деб,
Офаринлар десин деб.
Катта қиз пиширган гӯшт,
Эмиш гӯё пишиғ ғишт.
Ӯртанча пиширган гӯшт,
Аччиқ, тахир, хом эмиш,
Кенжамоҳ пиширган гӯшт;
Қанд бирла асал эмиш.
Кекса доно вазири,
Доноларнинг назири;
– Кенжагул ӯзи гӯзал,
Пазанда, қӯли асал.
Шоҳим, уни яхшироқ,
Жойга ӯтказинг тезроқ.
– Дунёда одам қуриб,
Кӯзи очиқ, кӯр бӯлиб.
Зарни сочди бир калга,
Ҳайвонсифат ҳайкалга.
Қӯйинг, у сасиб ӯлсин,
Гӯнг ичида. чирисин…!
Вазирига дебди Шоҳ.
Вазири тортибди оҳ.
Шоҳ гапин ӯша кӯноқ,
Эшитганмиш Калиноқ:
– О, Кенжамоҳ, гулойим,
Жоним. ичра иймоним.
Отанг кӯзин очайми,
Хом хаёлин ечайми?
Кенжамоҳ жонла рози,
Чиқиб янгроқ овози:
– Майли, жон Иноқжоним,
Жоним ичра иймоним.
Ӯзлигингиз билдиринг,
Отам кӯнглин тӯлдиринг
Иноқжон саҳар туриб.
Булоқ боишга бориб.
Олиб холис таҳорат,
Ишга солиб маҳорат.
Тутатибди от сочин,
Ёзиб чақмоқ қулочин.
Ӯйнашиб қуш, този, от,
Учиб кепти шу заҳот.
Иноқжон отин қучиб,
Икки юзидан ӯпиб,
Сағри тӯшини силаб,
Бахтига омад тилаб.
Кийиб шоҳлик либосин,
Чалиб силсила созин.
Оқ оти ёли зевар,
Ёлпӯш, жулпӯшлари зар,
Қуйруқ тӯши зар, зевар,
Туёқларӣ олмосдан,
Тиззалари толмасдан.
Учқур дулдул от ӯзи,
Юлдузни кӯзлар кӯзи.
Қиличга қин-оқ дурдан,
Қамчиси чақмоқ-нурдан,
Ялтиллатиб зарларин,
Тарабди кокилларин.
Ҳуснига кӯз қамашар,
Кӯрганлар ақли шошар,
Яшин мисоли чақнаб,
Отини минмиш яшнаб,
Зарб ила оқ от ила,
Отки, нур қанот ила,
Шаҳарга кириш билан,
Шиддат силсиласидан,
Бир зӯр қӯшин кӯчгандай,
Шаҳар кӯкка учгандай.
Қуш, този, от бӯйнидан,
Бошию қуйруғидан.
Учиб, ӯтиб борармиш,
Зулмат баррин ёнармиш,
Йӯл олди тахтга томон,
Уни кӯрган оломон.
Қолди оғзи очилиб,
Ақли, ҳуши сочилиб.
Қилишгандан томоша,
Бӯлишибди тараша.
Шаҳаншоҳ сарбозлари,
Ҳаттоки, дорбозлари,
Жон ила. югурмишлар,
Шоҳга хабар бермишлар.
Қӯрқувга ботиб ногоҳ,
Шаҳаншоҳ тортибди оҳ.
Иноқжон от ӯйнатиб,
Қуш, тозисин куйлатиб,
Отин ҳайдабди тахтга,
Шоҳ бӯб қолибди тахта.
Юраги ёрилиб шоҳ,
Тортиб қӯрқинчли бир оҳ.
Бош, кӯзига бӯзлабди,
Хитойшоҳ, деб ӯйлабди.
Айрилгандай бахтидан,
Таппа тушиб тахтидан.
– Тахтга марҳамат, дермиш,
Бахтга марҳамат дермиш.
Йӯқ! Тахтингиз керакмас,
Қулларимни беринг, бас!
– А, а, қулларингиз ким,
Мен билмаганман, балким?!
– Қочирганман икки қул,
Шу иккисидир нуқул.
– Булар-а, вазирим-ку,
Вазирлар куёвим-ку.
Орқасида муҳрим бор,
Муҳрим қиличу ойдор.
– Тез очинг! – деб қистабмиш,
Шоҳ кӯришин истабмиш.
Очиб кӯрсаки подшоҳ,
Муҳр босилган, э, воҳ!
Зарб ила олиб кетмиш,
Олдига солиб кетмиш.
XVI
Иноқшоҳ отин боғлаб,
Кенжамоҳ вақтин чоғлаб.
Дам ростлабон турганда,
Завқли суҳбат қурганда.
Ортдан кузатган подшоҳ,
Рашк ӯтидан тортиб oҳ!
Жаллод! – дея бақирмиш,
Яна лашкар чақирмиш:
– Эшакхонага киринг,
Иккисин олиб чиқинг,
Баланд дорга осинглар,
Қилич билан чопинглар!!!.
Зумда қӯлларин боғлаб,
Уриб, сӯкиб судроғлаб.
Юрак, бағрини доғлаб,
Бошин олмоққа чоғлаб.
Елдай елдиришибмиш,
Дорга келтиришибмиш.
– Ҳай-ҳай! – дебди Кенжамоҳ, –
О, гӯл отажоним, оҳ!
Аввал сӯранг, сӯнг осинг!
Йӯқса, эл лаънат ӯкир,
Шаънингизга гап тӯқир…
Хом сут эмган ҳар банда,
Халққа бӯлманг шарманда…!
– Сани калга бергандим,
Кални куёв қилгандим.
Ӯйнаш тутдингми, аблаҳ,
Умидим шулмиди, а-а-ҳ-ҳ!!!??
– Нечун ӯйнаш, бу бачча,
Бу:- ӯша кал-шоҳбачча..!
Ижозат беринг бир зум.
Кал бачча қиб кӯрсатгум.
– А-а-а? Ижозат, – дебди подшоҳ,
Ишга тушиб Кенжамоҳ.
Либосларин ечдириб,
Кал жумурин кийдириб,
Кал қилиб ясатибди,
Подшоҳга кӯрсатибди.
Масала бӯлибди ҳал,
Кулиб турмиш жумур Кал.
Ӯзига келиб подшоҳ,
Ҳаммасидан бӯб огоҳ:
– Қолмасин дилда армон,
Деб бермиш Олий фармон:
Чиқинг эшакхонадан,
Хабар олинг Онадан.
Юқори кошонадан,
Энг баланд ошёнадан.
Қасри олийни олинг,
Чин ӯғлим бӯлиб қолинг,
Мулозимлар бӯлиб қош,
Бахтга чиққандай қуёш.
Карнаю сурнай билан.
Дап дайро қӯшной билан.
Ӯйин, кулги, тантана,
Катта тӯй берди мана.
Тӯй қиб қирқ кеча кундуз,
Элга бӯлиб ёруғ юз..! .
XVII
Шаҳаншох, тож-тахтини,
Молу дунё бахтини.
Топширди Иноқшоҳ,
Софдил, жон ичра жонга.
Иноқшаҳ журъатига,
Одиллик суръатига,
Қойил бӯлиб бутун эл,
Эриб кетди ҳар тош дил.
Бӯлиб катта овоза,
Очилди қирқ дарвоза.
Ӯрнатди зӯр адолат,
Барқ урди бахт-саодат.
Кенжамоҳ ва Иноқшоҳ,
Кенгаш қурибди оҳ, оҳ.
Иноқшоҳ отасига
Мӯътабар онасига.
Бормоқ учун жӯнашиб.
Тӯша-талқон қиб, шошиб,
Мадад истаб Аллоҳдан,
Дуо об ота Шоҳдан.
Оқ йӯл истаб сафарга,
Ният бирла зафарга.
XVIII
Етиб дев маконидан,
Қайнар зевар конидан.
Дуру гавҳарни тортиб,
Тӯрт юз туяга ортиб.
Барча ишин айлаб тахт,
Отага жӯнатмиш хат.
Ота кӯзи очилмиш,
Қалбида нур сочилмиш.
Севинчдан этга сиғмай,
Жонини ҳам аямай.
Кӯп йӯлга одам қӯйиб,
Қӯчқор, от, туя сӯйиб,
Дап, дойра, дутор бирла,
Бешқарсак, ёр-ёр бирла,
Қалдирғоч мисол учиб,
Ота ӯғлини қучиб.
Порлаб чиққандай қуёш,
Тирқираб кӯзлардан ёш.
Бир-бирин ҳидлаб ӯпмиш,
Кенжамоҳ тавоф этмиш.
XIX
Кӯзларга тушиб кӯзлар,
Онаси қучиб йиғлар.
Қалбларда чақнаб офтоб,
Соф ниятга бериб тоб.
Ота севинганидан,
Она севинганидан.
Тӯй қиб қирқ кеча, кундуз,
Элга бӯлиб ёруғ юз.
Ҳосил бӯлгач муддао,
Ота ҳӯб айлаб дуо.
– Асра деб, эл бахтини,
Тожу давлат, тахтини.
Топширди Иноқшоҳга,
Халққа жон тиккан тонга.
XXX
Онасининг отаси –
Миср шоҳи бобоси,
Бӯлгандан огоҳ сирдан,
Элчи қӯйиб жон дилдан,
Севиниб жон дил билан,
У ҳам топширди тахтин,
Тожу давлати-бахтин.
Иноқшоҳ қалби жӯшиб,
Уч мамлакатни қӯшиб.
Ӯрнатди катта давлат,
Адолатли сиёсат…

ХОТИМА
Ӯрнин топиб саховат,
Аслига етди ният.
Ҳалоллар еб ошини,
Қаллоб еди бошини.
Иноқшоҳ этиб журъат,
Ота шоҳларга ҳурмат.
Бирла мудом эъзозлаб,
Таъзимлар бажо айлаб.
Олиб таълим, маслаҳат,
Амаллар қилмиш фақат.
Қариялар дуода:
– Етгин! – деб муддаонга…
Эл этиб ҳалол меҳнат,
Топишди бахт-саодат.
Тинчлик бирла эл-юрт шод,
Шаҳру қишлоқлар обод.
Дӯстлик кенг ёзмиш қанот,
Ҳақ деган топмиш нажот,
Овоза тарқаб – кетмиш,
Етти иқлимга етмиш.
Азим подшоҳ Иноқшоҳ,
Офтоб жамол Кенжамоҳ.
Суришиб давру даврон,
Олқишда жумла жаҳон.
Халққа хизмат этмишлар,
Чин муродга етмишлар…
Сиз ҳам етинг муродга,
Мени ҳам олинг ёдга!
640 байт
1280 мисра

ТАЙЛОН ВА ИЛОН
Бор эканда, йӯқ экан,
Оч экан-да тӯқ экан.
Яқин ӯтган замонда,
Лаъл-Бадахшон томонда,
Ӯтганкан мард Жӯрабой,
Умр йӯлдоши Нориной.
Худо берибди фарзанд,
Дилларига дил пайванд.
Битими полвон сифат,
Сифатида шижоат.
Бӯлар дейишиб полвон,
Исмин қӯйишди: Тайлон.
Тайлон ойдай тӯлишар,
Ота-она суйишар.
Ойма-ой бурро тили,
Катталардек ақл, дили.
Қадди-қомати расо,
Куч-ғайратда ҳам аъло.
Машқлар қилмоққа қодир,
Гӯё алпдек баҳодир.
Ӯргатишди илму иш,
Ёши тӯлмайин ӯн беш.
Гумбирлар юрса ерлар.
Титрашар йӯлбарс, шерлар.
Бир тонг тоққа боқибмиш,
Тоғ Тайлонга ёқибмиш.
Кӯнгли сайр истабди,
– Тез жӯна, – деб қистабди.
Сӯрабди отасидан,
Меҳрибон онасидан.
Тайёрлаб тӯша-талқон;
Пичоқ, гугурт, туз ва нон.
Отадан олиб дуо,
Онадан олиб дуо.
Ғайрати боз ортганмиш,
Йӯл танобин тортганмиш.
Йӯл юрибди мӯл юриб,
Мӯл юрса ҳам кӯп куриб.
Тирмашиб баланд тоққа,
Чиқибди чӯққи ёққа.
Юрармиш бехавотир,
Тоғ бағрида тилсим-сир;
Қуён ӯйнармиш дирк-дирк,
Кӯрса ажойиб зӯр «цирк»
Каклик, Хулор чалар қарс,
Товусхон этармиш paқc.
Оҳу дойра чалармиш,
Қушлар завқли кулармиш.
Тайлон қалбида олов,
Гурлаб ёнармиш лов-лов…
Э, воҳ!
Бирдан вашиллаб,
Дам тортиб, паш-пашиллаб.
Югурди тождор илон,
Пичоқ чиқарди Тайлон.
Аждар тишини қайрар,
Қайроқда пичоқ сайрар.
Қайнармиш аждар заҳри,
Тошармиш Тайлон қаҳри.
Аждар: Чақаман, – дермиш,
Тайлон: Санчаман, – дермиш.
Тик боқиб бир-бирига,
Журъат тӯлмиш ботирга.
Аждар тили аврармиш,
Тайлон дили яйрармиш.
Қушлар зор чириллармиш,
Жонворлар ириллармиш,
Toғ-тош: Беҳад шошманг, – дер,
Арчалар: Кӯп тошманг, – дер,
Ақл-идрокни пеша,
Айлашишиб андеша.
Ақидалар этмишлар,
Жаҳлларидан кечмишлар.
* * *
Аждар кирмиш инига,
Пичоқ кирмиш қинига.
Очилиб Тайлон баҳри,
Тоғда минг булоқ, наҳри.
Кӯрганича хӯп кӯриб,
Саёҳат гаштин суриб,
Қайтди Она Ватанга,
Тоб бериб жисму танга…!
– Севиниб ота-она,
Эл-юрт бирла мардона.
Тӯй-томоша этдилар,
Муродларга етдилар…

МИТТИ ДӮСТ
Учқур она Қалдирғоч,
Лой, чӯп ташиб «югурди».
Ертандирга ӯхшатиб,
Пешайвонга ин қурди.
Чуқур иннинг ичига
Юмшоқ патлар тӯшади.
Сӯнгра, қӯйиб тӯрт тухум,
Босди илиқ бағрига.
Чидади гоҳ ташналик,
Ҳам очликнинг заҳрига.
Етиб келди охири
Шодон кунга coғ-oмон.
Тухум ёриб чиқишди,
Чиройли тӯрт полопон.
Тухумидан чиқибон,
Чирқиллашди бетоқат.
Мана, Она бетиним,
Уларга ташир овқат.
Кӯнгли кундек ёришар,
Боласи шод бӯлган дам,
Яна емиш қидириб
Буткул ҳолдан тойса ҳам.
Болаларга тикилиб,
Бирдан завқи жӯшади.
Оналик меҳри гӯё,
Кучига куч қӯшади.
Она Қалдирғоч шундай
Куйдиради ҳар кун жон.
Борган сари тӯлишиб,
Улғаяр тӯрт полопон…
Бир кун овдан қайтди-ю,
Сесканиб кетди Она.
Илон борар ин томон,
Тӯсинни қилиб пана.
Олишай деса бирдан
Ёвга кучи етмайди.
Қӯллаш керак бир тадбир,
Жанг билан иш битмайди.
Шунда Она чарх уриб,
Дарҳол ӯтлоққа қайтди.
Бешиктерватарга дил –
Дили дардини айтди.
Шундай, ӯзи устига,
Чиқариб олиб аста,
Ӯз инининг олдига
Етиб келди бир пастда.
Полопонлар чирқирар,
Хатардан ис олганди.
Ёвуз илон ҳам инга
Жуда яқин қолганди.
Инга бӯйнин чӯзган он,
Етиб келиб шум илон.
Урди бӯшиктерватар
Кӯзига панжа билан.
Ёвузнинг заҳрн қайнаб,
Отди унга ӯзини.
Ботир бешиктерватар,
Ӯйди илон кӯзини…
Икки кӯзи кӯр бӯлиб.
Ана, ётар питирлаб,
Пешонаси шӯр бӯлиб.
Қувноқ силкиб қанотин
Қичқирар тӯрт полапон:
– Паҳлавонга офарин,
Халоскорга офарин!
Дӯстимиз бӯлсин омон,
Дӯстимизга шараф-шон!
* * *
Бахтли Она Қалдирғоч,
Мамнун боқди дӯстига.
Сайр қилдирди уни хӯп,
Миндирволиб устига…
Чиққан сари юқори,
Завқи бирам жӯшади.
Дӯстлик қудрати унинг
Кучига куч қӯшади.
* * *
Менга ёшлик чоғимда,
Айтган эди Нор бахши:
«Ҳар қанча мол-дунёдан
Битта содиқ дӯст яхши».

ХАРТУМ ҚОЛДИ ТУЛКИГА.
Бирлашган ӯзap,
(Мақол)
Бор эмишда, йӯқ эмиш,
Оч эмишда, тӯқ, эмиш.
Қарға қақимчи эмиш,
Чумчуқ чақимчи эмиш. .
Ғозвой карнайчи эмиш,
Ӯрдак сурнайчи эмиш.
Ҳамма ёқда тӯй эмиш,
Ӯйин, кулги мӯл эмиш.
Яхши келиб саратон,
Яшнаб чӯлу боғ-бӯстон.
Тирик жондор яйрабмиш,
Қушлар серзавқ сайрабмиш.
Кийғос очилиб гуллар,
Чақ-чақ урмиш булбуллар
Дала, дашт эмиш ёқут,
Мӯл-кӯл бӯлмиш қаймоқ, сут.
Жони бор болалармиш,
Коинот аллалармиш.
Ёруғ олам бағри кенг,
Барча Дилшод, Озод, Тенг.
Худонинг амри бирла,
Табиат хамри бирла,
Юкли бӯлибди Тӯрғай,
Ойдек тӯлибди, ҳай, ҳай.
Кун кетидан ӯтиб кун,
Ой куни топиб якун.
Тӯрғайни тутиб тӯлғоқ,
Тоқати бӯлибди тоқ.
Айланиб қиру сойни,
Излаб хилватроқ жойни.
Лек, узоқ чополмабди,
Пана жой тополмабди,
Суқма йӯл ёқасида,
Бир туп шувоқ тагида.
Тӯплабди уч-тӯртта хас,
Хас бӯлса ҳам унга бас!
Шу ини тож-тахт эмиш,
Эркинлиги бахт эмиш,
Икки тухум қуйганмиш,
Орзуларга тӯлганмиш.
Ният бирла бир жаҳон,
Очиб икки полапон.
Аллаласа онаси,
Эркалармиш боласи.
Қувноқ она болалар,
Гӯё гулу лолалар.
Уйларин этиб обод,
Ӯйнашар шӯх, қувноқ шод,
* * *
Бир куни тонг отганда,
Кӯкда юлдуз ботганда,
Қуёш урганида тиғ,
Қанотин этиб қийиғ.
Деб, тинч ётинг болажон,
Сизга келтираман дон.
Деб, учиб баланд парвоз,
Бӯйнин чӯзиб гӯё ғоз.
Етибди буғдойзорга,
Гӯёки, зӯр бозорга.
* * *
Нарида фил яшаркан,
Не топганнн ошаркан.
Юраркан панго-панглаб,
– Панг, – дегани манманлаб,
Кучга экан чакки зӯр,
Ақлда-чи, экан ғӯp.
Ӯлгудек ӯжар экан,
Қуюндек кӯчар экан.
Ӯзи гӯё бир карвон,
Ӯзигамиш бир жаҳон.
Юрармиш ӯта мағрур.
Мағрурликдамиш машҳур…
Йӯл четида бир шувоқ,
Гуллаган пушти оппоқ.
Шамол сочин тарармиш,
Хушбӯй ҳид тарқатармиш.
Фил келармиш дев мисол,
Ӯзига мағрур, ӯсал.
Шувоқни кӯриб қолмиш
Ақл-ҳуши адашмиш.
Икки тӯрғай боласин,
Онасига лоласин.
Кӯриб фил қаҳри келмиш,
Аждардай заҳри келмиш.
– Мани назарга илмай,
Нега йӯлимда Тӯрғай,
Қӯяди боласини,
Митти таманносини.
Мени этмабди писанд,
Бериб қӯяй унга панд.
Дея, хунук ӯкирмиш,
Дажжол мисол бӯкирмиш.
Чирқирлармиш чақалоқ,
Чӯчиб қочмиш бақалоқ.
Лаппар оёғи билан,
Устун таёғи билан.
Бир босиб чақаларни,
Додлатиб бақаларни.
Этибди ёйма чалпак,
Қоpa кийганмиш фалак.
Кӯзин беркитиб қуёш,
Булут тӯкканмиш кӯз ёш.
Қайғуга тӯлиб олам,
Баланд тоғлар бӯлиб хам.
Фил кетмиш ӯта мағрур,
Дилида жӯшиб ғурур.
* * *
Бола меҳрига ёна,
Дон, сув келтирса она.
Кӯрса икки боласи,
Қалбининг дурдонаси,
Ер бирла яксон-яксон,
Дӯстлар,
Бу кимга осон…!?
Она ҳайрон қолибди,
Бирдан фарёд солибди.
Дод устига дебон дод,
Кӯтарибди дод-фарёд.
Бу ҳолни кӯрган бақа,
Йӯртиб келиб бу ёққа.
Доду войга чидолмай,
Ичига сиғдиролмай:
– Болангни фил ӯлдирди,
Гулғунчангни сӯлдирди.
Деб, берибмиш у хабар,
Тӯрғай ёнармиш баттар.
Дарди зиёда бӯлмиш
Қалби зардобга тӯлмиш.
Тез учиб филга томон,
Етиб бормиш шу замон.
Учиб, чӯқиб, юлғилаб,
Тепармиш қарғаб-қарғаб,
Филчи, қилмасмиш писанд,
Қилмишиданмиш хурсанд.
Тӯрғайни босиб алам,
Ғам устига босар ғам.
Чирқирлар тутиб мотам.
* * *
Бола дарди зӯр ҳай-ҳай,
Ӯтсиз ёнади Тӯрғай.
Ақлин йиғиб, этиб жам,
Дардига истаб малҳам,
Учмиш қушлар тӯпига,
Арз этибмиш кӯпига.
Оқиллар фаҳми келмиш,
Тӯрғайга раҳми келмиш.
Йиғишиб ақлу ҳушлар,
Машварат айлаб қушлар.
Тӯтини сайлаб қози,
У ҳам бӯлибди рози.
Ман-манга завол дебди.
Камтарга камол дебди,
Бирлашишган ошин ер,
Катта кетган бошин ер.
Қолмасин дилда армон,
Деб бермиш олий фармон:
– Бош қӯмондон Қарчиғай
Сизларга бошлиқ бӯлғай.
Тӯп-тӯп бирлашинг дӯстлар,
Кучта улашинг кучлар!!!
Бирлашмоқ аҳд этмпшлар,
Енгмоққа жаҳд этмишлар.
Саф-саф тӯлиб қаторлар,
Жам бӯбди дӯсти ёрлар.
Йӯлни бошлабди Тӯрғай,
Бош қумондон Қарчиғай
Яшиндан тез учмишлар,
Қуюн янглиғ Кӯчмишлар.
Бӯлишиб ғужум-ғужум,
Филга этмишлар ҳужум.
Аввал ӯйиб кӯзини,
Сӯнг, йиқмишлар ӯзини.
Узиб-узиб отмишлар,
Гардлаб чӯлга сочмишлар.
Тӯйиб-тӯйиб емишлар,
Қонин сувдек ичмишлар…
* * *
Рубоб чертиб Қарчиғай,
Рақсга тушмиш Tӯpғай.
Айлаб катта тантана,
Ӯйнашмиш қона-қона.
Куйлашиб: рам-тара-рам,
Бӯлибди катта байрам…
* * *
Олам- тӯлмиш кулгига,
Хартум ортмиш тулкига.
Тӯрғай ӯйнар эрта-кеч,
Лек ёдидан чиқмас ҳеч.

ҲАР БИРИ ЖОНЛИ ЭРТАК
(Боғча болалари Қӯл ҳунаридан)
Ҳунар – ҳунардан ӯнар.
(Мақол)
«Моҳир қӯллар» ҳунари,
Ҳунаридан ӯнари.
Турли туман ӯйинчоқ,
Кулиб турган қӯғирчоқ.
Бирам дилкаш, дилрабо,
Бари жонлидек гӯё.
Қоғоз, пластилиндан,
Чӯпчак, иплиқ, елимдан.
Тухум пӯчоқ, плёнка,
Ҳар хил данак, клёнка.
Қизил чойнак, пиёла,
Ёқут гулли гуллола.
Шохачи билан хирмон,
Дӯл, шақилдоқ, тегирмон.
Ойболта, теша, пичоқ,
Қоп-қора қозон, товоқ.
Мевалар алвон-алвон,
Қайнар очилдастурхон.
Чол эшакка хас ортган,
Ӯн жон бир шолғом тортган.
Ӯрдак, лайлак, турна, ғоз,
Сайраб чалгандай шӯх соз.
Жирафа бӯйнин чӯзган,
Дарахт баргидан узган.
Қуён кӯзи лампочка,
Чалган дойраси-бочка.
Лойдан ясалган хумча,
Ҳавас қилгудек уйча.
Бунда бӯри зӯр эмас,
Бӯри қӯзини емас.
Бедона ҳам сӯр эмас,
Узум пишган-ғӯр эмас.
Эчки, улоқ, қӯй, қӯзи,
Қулоғи дик чӯғ кӯзи.

Узуноёқ туяқуш,
Томошага учар ҳуш.
.Сичқон мушук-ла ӯйнар,
Чумолилар куй куйлар.
Қалдирғоч қия учар,
Кӯм-кӯк самони қучар.
Завқли ӯйин бошланар,
Кулгандан кӯз ёшланар.

Ноғорачи қизилиштон,
Фотмачумчуқ гиргиттон,
Ола товуқ, жӯжалар,
Ёйди тариқ, гӯжалар.
Ашулачи қурбақа,
Ӯйинчиси тошбақа.
Товус юрар товланиб,
Тустовуқ лов-лов ёниб.
Қулоқлари тик кийик,
Сакрайди дирик-дирик.
Каклик қояда сайрар,
Тинглаб дил-жонинг яйрар.
Шишачада зилол сув,
Балиқлар рақси дув-дув.
Писталардан хорпӯштак,
Хорпӯштак чалар ҳуштак.
Каккулар каккиллашар,
Ҳаккалар ҳаккиллашар.
Бири-биридан кувноқ,
Ҳаммалари дӯст-иноқ.
Рақсга тушгандек бари,
Азамат шер сардори.
Қанотли беш ракета,
Тинчлик учун макет у.
Гуллар мӯл кучоқ-қучоқ,
Сен ҳам ясарсан ӯртоқ… ?!

МУНДАРИЖА

Бахтигул ва Бахтиёр………….
Самарқанд келини……..:……
Сандиқдаги ота………………..
Журъатли баҳодир

Kommentera